สรุปสั้น
Prism Adaptation Therapy (PAT) ทำให้สมองปรับ Spatial Map ใหม่โดยให้ผู้ป่วยใส่แว่นปริซึมที่เบนภาพไปด้านขวา 10° แล้วฝึกชี้/หยิบของซ้ำๆ เมื่อถอดแว่น สมองจะมี "Aftereffect" หันความสนใจกลับไปด้านที่เคยละเลย — เหมาะกับผู้ป่วย Stroke ซีกขวาที่มี Left Neglect
หลักการทำงาน (Mechanism)
เมื่อใส่แว่นปริซึม ภาพที่เห็นจะเบนไปด้านขวา ผู้ป่วยจะชี้พลาดไปทางขวาในตอนแรก แต่ระหว่างฝึก สมองจะปรับ Visuomotor Mapping ให้แม่นยำขึ้น เมื่อถอดแว่น Aftereffect จะทำให้ผู้ป่วยชี้/มองเบนไปทางซ้าย — ลดอาการ Neglect ได้ทันที
งานวิจัย Rossetti et al. (1998) และ Cochrane Review (2013) ยืนยันว่า PAT ลด Neglect Score บน Star Cancellation และ Line Bisection ได้อย่างมีนัยสำคัญ และยังพบ Functional Carry-over ในการอ่าน การเดิน และการแต่งตัว
โปรโตคอลมาตรฐาน 10 ขั้นตอน
- ประเมิน Baseline ด้วย Line Bisection, Star Cancellation, BIT
- สวมแว่นปริซึม 10° Base-Left (เบนภาพไปขวา)
- นั่งหน้าโต๊ะ ห่างจากเป้าหมาย 60 ซม.
- ปิดมือไม่ให้เห็นช่วงครึ่งวิถี (Closed-Loop Pointing)
- ชี้เป้าหมาย 3 จุด (ซ้าย-กลาง-ขวา) จุดละ 30 ครั้ง สลับสุ่ม
- ทำซ้ำรวม 90 ครั้ง = 20 นาที
- ถอดแว่น ทำ Open-Loop Pointing ตรวจ Aftereffect
- บันทึก Pointing Deviation (ต้องเบนซ้าย 4–6 ซม.)
- ทำซ้ำ 5 วัน/สัปดาห์ × 2 สัปดาห์
- ประเมินซ้ำสัปดาห์ที่ 2, 4, 8 — Maintenance 1 ครั้ง/สัปดาห์
โปรแกรม PAT ที่แสนปิติ
- OT ผ่านการอบรม Prism Adaptation โดยตรง
- ผสาน Visual Scanning + Mirror Therapy
- ประเมินซ้ำด้วย BIT ทุก 2 สัปดาห์
คำถามที่พบบ่อย
Prism Adaptation ใช้เวลานานเท่าไหร่ถึงเห็นผล?
โปรโตคอลมาตรฐานคือ 20 นาที/วัน × 5 วัน/สัปดาห์ ต่อเนื่อง 2 สัปดาห์ ผลด้าน Visuomotor มักเห็นภายใน 1 สัปดาห์ ส่วน Functional Improvement (กิน อ่าน เดิน) เห็นชัดที่ 4–6 สัปดาห์
ทำที่บ้านเองได้ไหม?
ไม่แนะนำให้ทำเองในช่วงแรก เพราะต้องตั้งมุมปริซึม 10° ให้แม่นยำ และต้องประเมิน Open-Loop Pointing เพื่อตรวจสอบ Aftereffect — ควรอยู่ภายใต้ OT ที่ผ่านการอบรม
มีผลข้างเคียงไหม?
ปลอดภัยสูง อาจมีอาการเวียนหัวเล็กน้อย 5–10 นาทีแรก หายเองได้ ไม่พบรายงาน Adverse Event ที่รุนแรงในงานวิจัย
ใช้ได้กับ Neglect ทุกประเภทไหม?
ได้ผลดีที่สุดกับ Peripersonal และ Extrapersonal Neglect ส่วน Personal Neglect ควรผสาน Limb Activation และ Mirror Therapy ร่วมด้วย