สรุปสั้น (Quick Answer)
Neglect (Hemispatial / Unilateral Spatial Neglect) คือกลุ่มอาการที่ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง ไม่รับรู้หรือไม่ตอบสนองต่อสิ่งเร้าด้านตรงข้ามกับสมองส่วนที่เสียหาย (ส่วนใหญ่คือซีกซ้ายของร่างกาย เมื่อสมองซีกขวาเสีย) — ตามักจะปกติแต่สมองไม่ "ใส่ใจ" ฟื้นฟูได้ดีที่สุดใน 3–6 เดือนแรก ด้วยการฝึก Visual Scanning, Prism Adaptation, Mirror Therapy และ Limb Activation ร่วมกับโปรแกรม OT/PT แบบเข้มข้น
Neglect คืออะไร?
Hemispatial Neglect (เรียกอีกชื่อว่า Unilateral Neglect, Spatial Neglect หรือ Hemineglect) เป็นความผิดปกติทาง การรับรู้-รู้ตัว (Perceptual-Attentional Disorder) ที่เกิดหลังโรคหลอดเลือดสมอง โดยผู้ป่วยจะ "ละเลย" ด้านตรงข้ามของรอยโรค ทั้งที่ตา หู และระบบประสาทรับความรู้สึกยังทำงานปกติ
พบบ่อยที่สุดเมื่อรอยโรคอยู่ที่ สมองซีกขวา โดยเฉพาะ Parietal Lobe, Temporoparietal Junction (TPJ) และ Inferior Frontal Lobe ทำให้ผู้ป่วย ละเลยด้านซ้าย ของตัวเอง อาหาร พื้นที่รอบตัว และแม้กระทั่งความคิด/ความทรงจำเกี่ยวกับด้านซ้าย
ละเลยร่างกายตัวเอง — แต่งตัวซีกเดียว โกนหนวด/หวีผมข้างเดียว
ละเลยสิ่งของในระยะเอื้อม — กินอาหารเฉพาะครึ่งจาน อ่านหนังสือเฉพาะครึ่งหน้า
ละเลยสิ่งที่อยู่ไกล — ชนของ ขับรถเฉี่ยวข้างซ้าย หาทางเดินไม่ถูก
8 สัญญาณเตือน Neglect ที่ครอบครัวสังเกตได้
- กินอาหารเฉพาะครึ่งจาน (ส่วนใหญ่ครึ่งซ้าย) แม้บอกให้กินอีกด้านก็มักลืม
- อ่านหนังสือ/หน้าจอเฉพาะครึ่งขวา — ข้ามคำหรือประโยคด้านซ้ายเป็นประจำ
- แต่งตัว/หวีผม/โกนหนวดเฉพาะข้างขวา
- เดินชนกำแพง ประตู หรือเฟอร์นิเจอร์ด้านซ้ายซ้ำๆ
- ไม่หันมาเมื่อถูกเรียกจากด้านซ้าย
- เขียนหนังสือเบียดไปขอบขวา หรือเริ่มเขียนกลางหน้ากระดาษ
- วาดรูปนาฬิกาแล้วใส่ตัวเลข 1–12 อยู่ครึ่งขวาทั้งหมด
- ปฏิเสธว่าแขน-ขาข้างซ้ายเป็นของตนเอง (Anosognosia / Asomatognosia)
การประเมิน Neglect ทางคลินิก
| แบบทดสอบ | วิธีทำ | ตีความ |
|---|---|---|
| Line Bisection | ให้ผู้ป่วยขีดกลางเส้นตรง 5 เส้น | เบนไปขวา > 6 มม. = Neglect |
| Star Cancellation | วงดาวเล็กในกระดาษ A4 | ละเลยซ้าย > 2 ดวง |
| Albert's Test | ขีดเส้นตรงสั้นทุกเส้นในหน้ากระดาษ | เหลือเส้นไม่ขีด ฝั่งซ้าย ≥ 70% |
| Clock Drawing | วาดนาฬิกา 10 นาฬิกา 10 นาที | ตัวเลขกระจุกด้านขวา |
| BIT (Behavioural Inattention Test) | ชุดแบบทดสอบ 15 รายการ | มาตรฐานทอง — ครอบคลุมชีวิตจริง |
6 วิธีฟื้นฟู Neglect ที่มีหลักฐานทางการแพทย์รองรับ
ใส่แว่นปริซึมเบนภาพ 10° ไปขวา ฝึกชี้/หยิบของซ้ำๆ 20 นาที/วัน × 2 สัปดาห์ — Cochrane รองรับว่าได้ผลในระยะกลาง
ฝึกกวาดสายตาจากซ้ายไปขวาอย่างเป็นระบบ ด้วยการอ่าน การหาตัวเลข การเล่นไพ่ — 30 นาที × 5 วัน/สัปดาห์
วางกระจกกั้นกลางลำตัว ขยับแขนข้างปกติให้สมองเห็นภาพแขนข้างที่ละเลยเคลื่อนไหว ช่วยปลุก Body Schema กลับมา
กระตุ้นให้ขยับแขน/ขาข้างที่อ่อนแรงเป็นจังหวะระหว่างทำกิจกรรม ลด Neglect ทาง Motor Side
ใส่ Sling ปิดแขนข้างดี เพื่อบังคับให้ใช้แขนข้างที่ละเลย 6 ชม./วัน × 2 สัปดาห์
กระตุ้นสมองซีกซ้าย (ที่ทำงานเด่นเกินไป) ให้ลดลง เพื่อให้ซีกขวาตื่นตัว — ที่ Jin Wellbeing มี rTMS ครบเครื่อง
โปรแกรมฟื้นฟู Neglect ของแสนปิติ
- ประเมินด้วย BIT, Line Bisection และ Star Cancellation ในสัปดาห์แรก
- ฝึก Visual Scanning + Prism Adaptation 2 ครั้ง/วัน อัตราส่วน OT:ผู้ป่วย 1:1
- ผสาน Mirror Therapy + Limb Activation ร่วมกับ PT ฝึกเดิน
- ที่ Jin Wellbeing มี rTMS กระตุ้นสมองเสริมโปรแกรม
- ฝึกครอบครัวก่อนกลับบ้าน — จัดบ้าน, ใช้สีสะดุดตา, ระวังการล้ม
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ Neglect
Neglect คืออะไร แตกต่างจากตาบอดครึ่งซีก (Hemianopia) อย่างไร?▾
Neglect (Unilateral / Hemispatial Neglect) คือภาวะที่สมองไม่รับรู้หรือไม่ตอบสนองต่อสิ่งเร้าด้านที่ตรงข้ามกับสมองส่วนที่เสียหาย ทั้งที่ตาและประสาทตายังทำงานปกติ ต่างจาก Hemianopia ที่เป็นความผิดปกติของลานสายตาโดยตรง ผู้ป่วย Neglect มักจะ 'ไม่รู้ตัว' ว่าละเลย ทำให้ฟื้นฟูยากกว่า
Neglect พบบ่อยแค่ไหนหลังเป็นโรคหลอดเลือดสมอง?▾
พบประมาณ 30–50% ของผู้ป่วย Stroke ที่มีรอยโรคในสมองซีกขวา (Right Hemisphere Stroke) และพบน้อยกว่าในซีกซ้าย ส่วนใหญ่เกิดบริเวณ Parietal Lobe, Temporoparietal Junction หรือ Frontal Lobe
Neglect ใช้แบบประเมินอะไรบ้าง?▾
แบบประเมินมาตรฐาน ได้แก่ Line Bisection Test, Star/Letter Cancellation Test, Albert's Test, Bells Test, Clock Drawing และ Behavioural Inattention Test (BIT) ซึ่งครอบคลุมทั้ง Personal, Peripersonal และ Extrapersonal Neglect
Neglect ฟื้นฟูได้ไหม ใช้เวลานานเท่าไหร่?▾
ฟื้นฟูได้ ผู้ป่วยส่วนใหญ่ดีขึ้นใน 3–6 เดือนแรกหลัง Stroke (Golden Period) หากได้รับการฝึก Visual Scanning Training, Prism Adaptation, Mirror Therapy และ Limb Activation Training ร่วมกัน 4–6 สัปดาห์ขึ้นไป มักเห็นผลชัดเจน
Prism Adaptation คืออะไร ช่วยอย่างไร?▾
Prism Adaptation คือการให้ผู้ป่วยใส่แว่นปริซึมที่เบนภาพไปด้านขวา 10° แล้วฝึกชี้/หยิบสิ่งของซ้ำๆ ราว 20 นาที/วัน เป็นเวลา 2 สัปดาห์ ช่วยให้สมองปรับ Spatial Map กลับมารับรู้ด้านซ้ายมากขึ้น มีหลักฐานสนับสนุนจาก Cochrane Review
ครอบครัวควรช่วยผู้ป่วย Neglect ที่บ้านอย่างไร?▾
1) วางของใช้และพูดคุยจากด้านที่ละเลยเสมอ 2) ติดสีสะดุดตา/แถบสีที่ขอบจาน หนังสือ ประตู ด้านที่ละเลย 3) เตือนให้หันคอ-มองข้ามไปด้านนั้นทุก 10 นาที 4) ฝึก Limb Activation โดยให้ขยับแขนข้างที่อ่อนแรงเป็นจังหวะ 5) ระวังอุบัติเหตุ — ผู้ป่วย Neglect มีโอกาสล้ม/ชนของสูงมาก
แสนปิติมีโปรแกรมฟื้นฟู Neglect โดยเฉพาะไหม?▾
มีครับ ทุก 9 สาขาของแสนปิติให้บริการฟื้นฟู Neglect แบบ Intensive โดยทีมกิจกรรมบำบัด (OT) + กายภาพบำบัด ใช้ Prism Adaptation, Mirror Therapy, Visual Scanning, CIMT และที่ Jin Wellbeing มี TMS กระตุ้นสมองช่วยเร่งการฟื้นตัว เริ่มต้น ฿28,000/เดือน