แพทย์เวชศาสตร์ฟื้นฟู (PM&R) คือใคร
และมีบทบาทอย่างไรกับผู้ป่วย Stroke
ทำความเข้าใจบทบาทของแพทย์เฉพาะทางเวชศาสตร์ฟื้นฟู (Physiatrist / PM&R) ที่ทำงานเบื้องหลัง ศูนย์ฟื้นฟูผู้ป่วย Stroke แบบ Hospital-Based และเหตุผลที่การมี PM&R ประจำทำให้ผลการฟื้นฟูต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ
เผยแพร่ 5 กรกฎาคม 2026 · อ่าน 7 นาที
คำตอบสั้น (Quick Answer)
PM&R (Physical Medicine and Rehabilitation) หรือ Physiatrist คือแพทย์เฉพาะทางที่ผ่านการอบรมเวชศาสตร์ฟื้นฟู 3-4 ปีหลังจบแพทย์ ทำหน้าที่วินิจฉัย วางแผน สั่งยา และกำกับทีมสหวิชาชีพ (PT, OT, ST, พยาบาลฟื้นฟู) เพื่อฟื้นฟูผู้ป่วย Stroke ให้กลับมาใช้ชีวิตประจำวันได้เอง — โดยเฉพาะในช่วง Golden Period 6 เดือนแรกที่สมองมี Neuroplasticity สูงสุด
5 บทบาทของ PM&R ในการดูแลผู้ป่วย Stroke
- 1ประเมินความรุนแรง & ตั้งเป้าฟื้นฟูใช้ NIHSS, Barthel Index, Modified Rankin Scale เพื่อประเมินสมรรถภาพและกำหนดเป้าหมายที่วัดผลได้
- 2วางแผนกายภาพบำบัดเฉพาะบุคคลสั่งความถี่ ความเข้มข้น ประเภทการฝึก (Gait, Bobath, MRP, PNF) และกำกับให้ PT ปฏิบัติตาม
- 3จัดการภาวะแทรกซ้อนรักษาเกร็ง (Botulinum toxin), ปวดไหล่ข้างอ่อนแรง, DVT, กลืนลำบาก, แผลกดทับ, ปอดอักเสบสำลัก
- 4สั่งเทคโนโลยีการฟื้นฟูประเมินและสั่งใช้ TMS, PMS, ESWT/Shockwave, Cerebrolysin ตามข้อบ่งชี้
- 5ประสาน Secondary Preventionทำงานร่วมกับแพทย์ระบบประสาทเพื่อคุมความดัน เบาหวาน ไขมัน ป้องกัน Stroke ซ้ำ
PM&R ต่างจากนักกายภาพบำบัดอย่างไร?
PM&R เป็น แพทย์ ที่วินิจฉัย สั่งยา และตัดสินใจทางการแพทย์ ส่วน นักกายภาพบำบัด (PT) คือวิชาชีพที่ลงมือฝึกกับผู้ป่วยตามแผนที่ PM&R วางไว้ ทั้งสองบทบาทจำเป็นและต้องทำงานร่วมกัน — คล้ายกับที่ทีมผ่าตัดต้องมีทั้งศัลยแพทย์และวิสัญญีแพทย์
ในศูนย์ฟื้นฟูที่ไม่มี PM&R ประจำ ผู้ป่วยที่มีภาวะแทรกซ้อน (เช่น เกร็งเพิ่ม กลืนสำลัก ไข้สูง) มักต้องรอนัดหรือส่งกลับโรงพยาบาลใหญ่ ซึ่งทำให้เสียเวลา Golden Period อย่างมาก นี่คือเหตุผลที่ โรงพยาบาลฟื้นฟูผู้ป่วย Stroke เลือกจัดโครงสร้างให้มีแพทย์เวชศาสตร์ฟื้นฟูดูแลผู้ป่วยทุกเคส ทั้ง 9 สาขา
เมื่อไหร่ที่ครอบครัวควรมองหาศูนย์ที่มี PM&R?
- ผู้ป่วย Stroke ที่เพิ่งออกจากโรงพยาบาลใน 6 เดือนแรก (Golden Period)
- ผู้ป่วยที่มีภาวะเกร็งรุนแรง กลืนลำบาก หรือใส่ NG/PEG tube, เจาะคอ, ฟอกไต
- ผู้ป่วยที่ต้องการเทคโนโลยี TMS/PMS/Shockwave ซึ่งต้องมีแพทย์สั่งใช้
- ครอบครัวที่ต้องการความมั่นใจว่ามีการดูแลระดับโรงพยาบาล ไม่ใช่ Nursing Home
พร้อมปรึกษาแพทย์เวชศาสตร์ฟื้นฟูของแสนปิติ
ทีม PM&R และนักกายภาพบำบัดของ โรงพยาบาลฟื้นฟู Stroke แสนปิติ พร้อมประเมินและวางแผนฟื้นฟูให้ทันช่วง Golden Period