โดย กภ. กุลฐิณี กลิ่นพูล (กภ.9032) · อัปเดต เมษายน 2569 · อ่าน 11 นาที
หลายคนสับสนระหว่าง PT (Physical Therapy / กายภาพบำบัด) กับ OT (Occupational Therapy / กิจกรรมบำบัด) — ทั้งคู่ทำงานร่วมกันแต่มีจุดเน้นต่างกัน
| หัวข้อ | PT (กายภาพบำบัด) | OT (กิจกรรมบำบัด) |
|---|---|---|
| เป้าหมายหลัก | การเคลื่อนไหว กล้ามเนื้อ การเดิน | กิจวัตรประจำวัน คุณภาพชีวิต |
| เครื่องมือ | Gait Trainer, FES, ESWT | เกมฝึกมือ ห้องครัวจำลอง อุปกรณ์ช่วย |
| วัดผล | FMA, Berg Balance, FAC | Barthel Index, FIM, COPM |
| ตัวอย่างการฝึก | ฝึกเดิน ฝึกยืนทรงตัว | ฝึกอาบน้ำ ฝึกใส่เสื้อ ฝึกขึ้น BTS |
| เน้นส่วน | ขา + ลำตัว | มือ + Cognitive + ADL |
ข้อสำคัญ: ผู้ป่วย stroke ต้องได้ทั้ง PT และ OT พร้อมกัน — PT ทำให้เคลื่อนไหวได้ แต่ OT ทำให้กลับไปใช้ชีวิตได้จริง
Barthel ADL Index พัฒนาโดย Florence Mahoney และ Dorothea Barthel (1965) เป็นมาตรฐานสากลในการวัด ADL ของผู้ป่วย stroke ใช้กันทั่วโลกในงานวิจัยและคลินิก แสนปิติประเมิน Barthel ทุกสัปดาห์ตั้งแต่วันรับเข้าจนวันจำหน่าย
| กิจกรรม | คะแนนเต็ม | เกณฑ์การให้คะแนน |
|---|---|---|
| 1. Feeding (กิน) | 10 | 0=ป้อน, 5=ช่วย, 10=กินเอง |
| 2. Bathing (อาบน้ำ) | 5 | 0=ต้องช่วย, 5=อาบเอง |
| 3. Grooming (ทำความสะอาด) | 5 | 0=ต้องช่วย, 5=ทำเอง |
| 4. Dressing (แต่งตัว) | 10 | 0=ต้องช่วย, 5=ช่วยบ้าง, 10=แต่งเอง |
| 5. Bowels (ขับถ่าย) | 10 | 0=กลั้นไม่ได้, 5=บางครั้ง, 10=ปกติ |
| 6. Bladder (ปัสสาวะ) | 10 | 0=กลั้นไม่ได้, 5=บางครั้ง, 10=ปกติ |
| 7. Toilet Use (ห้องน้ำ) | 10 | 0=ต้องช่วย, 5=ช่วยบ้าง, 10=ใช้เอง |
| 8. Transfers (เคลื่อนย้าย) | 15 | 0=ทำไม่ได้, 5-10=ต้องช่วย, 15=เคลื่อนย้ายเอง |
| 9. Mobility (เดิน) | 15 | 0=เดินไม่ได้, 5=รถเข็น, 10=ช่วยพยุง, 15=เดินเอง |
| 10. Stairs (บันได) | 10 | 0=ขึ้นไม่ได้, 5=ต้องช่วย, 10=ขึ้นเอง |
| รวม | 100 | — |
ฝึกพลิกตัวบนเตียง ลุกนั่ง ย้ายจากเตียงไปเก้าอี้/รถเข็น เป็นทักษะพื้นฐานที่ป้องกันแผลกดทับและเพิ่มความเป็นอิสระ ใช้เทคนิค Bridging, Rolling, Bed-to-Chair Transfer with Sliding Board
ฝึกแปรงฟัน ล้างหน้า หวีผม โกนหนวด ใช้กล้ามเนื้อมัดเล็กของมือ และฝึกการประสานงานสองมือ (Bilateral Integration) — ใช้อุปกรณ์ช่วย เช่น Built-up Handle ด้ามใหญ่
การแต่งตัวเป็นทักษะที่ซับซ้อน ต้องใช้ทั้งกล้ามเนื้อ การทรงตัว และ Cognitive (จำลำดับ ขั้นตอน) ฝึกตามลำดับ:
การกินเป็นกิจกรรมที่ฝึกตั้งแต่ระยะแรก เริ่มจาก Sit Upright 90° → ใช้ช้อนส้อม → ถือถ้วยน้ำ — ต้องประเมินการกลืนก่อน (ดู บทความฝึกกลืน) ป้องกันการสำลัก
กิจกรรมที่อันตรายที่สุด — 80% ของ Falls ในผู้ป่วย stroke เกิดในห้องน้ำ ฝึกร่วมกับการปรับห้องน้ำ:
ผสานกับโปรแกรมฝึกเดินของ PT — ฝึกเดินในบ้าน เปลี่ยนทิศทาง หลบสิ่งกีดขวาง ขึ้น-ลงบันได ใช้ "Up with the good, Down with the bad" — ขาดีก้าวขึ้นก่อน ขาอ่อนแรงก้าวลงก่อน
ฝึกใช้ชีวิตในชุมชน — ในกรุงเทพต้องฝึกขึ้น BTS-MRT ซึ่งเป็นทักษะเฉพาะ:
ฝึกกลับไปทำงาน งานอดิเรก เพื่อ Quality of Life — สำหรับวัยทำงาน ฝึกใช้คอมพิวเตอร์ พิมพ์ ใช้โทรศัพท์ ขับรถ — สำหรับผู้สูงอายุ ฝึกทำสวน ทำอาหาร ฟังเพลง ดูละคร
| อุปกรณ์ | ประโยชน์ | ใช้กับ ADL ไหน |
|---|---|---|
| Built-up Handle (ด้ามจับใหญ่) | จับได้แม้มืออ่อนแรง | กิน แปรงฟัน เขียน |
| Sock Aid (ที่ใส่ถุงเท้า) | ใส่ถุงเท้าโดยไม่ต้องก้ม | แต่งตัว |
| Reacher / Long-handled Grabber | หยิบของจากที่สูง | หยิบของในตู้ ใส่กางเกง |
| Button Hook | ติด-แกะกระดุมด้วยมือเดียว | แต่งตัว |
| Plate Guard | กันอาหารตกจานเวลาตัก | กิน |
| Shower Chair | นั่งอาบน้ำปลอดภัย | อาบน้ำ |
| Grab Bars | ราวจับในห้องน้ำ | ใช้ห้องน้ำ อาบน้ำ |
| Quad Cane / Walker | ช่วยเดิน 4 ขา/4 ล้อ | เดิน เคลื่อนย้าย |
ผู้ป่วย stroke 30-50% มีปัญหา Cognitive ซึ่งกระทบ ADL อย่างมาก OT จะประเมินและฝึก:
ก่อนผู้ป่วยกลับบ้าน OT จะทำ Home Assessment และแนะนำการปรับบ้าน:
| ระยะเวลา | เป้าหมาย Barthel | ทักษะหลัก |
|---|---|---|
| สัปดาห์ 1-2 | 0-20 → 20-40 | Bed Mobility, Feeding |
| สัปดาห์ 3-4 | 40-60 | Personal Hygiene, Transfer |
| สัปดาห์ 5-8 | 60-75 | Dressing, Bathing, Toileting |
| สัปดาห์ 9-12 | 75-90 | Walking, Stairs, Cooking |
| เดือน 4-6 | 90-100 | Community Skills, Vocational |
แสนปิติเป็นโรงพยาบาลฟื้นฟูเฉพาะทาง 9 สาขา ที่มีนักกิจกรรมบำบัด (OT) ประจำทุกสาขา ทำงานร่วมกับนักกายภาพบำบัด (PT) แบบ Multidisciplinary Team:
Q: OT (กิจกรรมบำบัด) ต่างจากกายภาพบำบัดอย่างไร?
A: กายภาพบำบัด (PT) เน้นการเคลื่อนไหว กล้ามเนื้อ การเดิน — ส่วน OT (Occupational Therapy) เน้นการนำทักษะการเคลื่อนไหวไปใช้ในชีวิตจริง เช่น แต่งตัว กิน อาบน้ำ ทำงาน OT จะใช้กิจกรรมเป็นเครื่องมือฝึก โดยมี ADL (Activities of Daily Living) เป็นเป้าหมายหลัก
Q: Barthel Index คืออะไร วัดอะไร?
A: Barthel ADL Index เป็นมาตรฐานสากล (0-100 คะแนน) วัดความสามารถใน 10 กิจวัตรประจำวัน: กิน อาบน้ำ แต่งตัว ทำความสะอาด ขับถ่าย ปัสสาวะ ใช้ห้องน้ำ เคลื่อนย้าย เดิน ขึ้นบันได — แสนปิติประเมินทุกสัปดาห์เพื่อติดตามพัฒนาการ
Q: ผู้ป่วย stroke กลับไปใช้ชีวิตปกติได้หรือไม่?
A: ผู้ป่วยที่เข้าโปรแกรม Intensive OT + PT ใน Golden Period (6 เดือนแรก) ส่วนใหญ่กลับไปทำกิจวัตรประจำวันได้เอง (Barthel ≥75) ภายใน 3-6 เดือน 60-70% สามารถกลับไปทำงานหรือใช้ชีวิตในชุมชนได้ภายใน 1 ปี
Q: แสนปิติมีนักกิจกรรมบำบัดทุกสาขาหรือไม่?
A: ใช่ ทุกสาขาของแสนปิติ (9 สาขา) มีนักกิจกรรมบำบัด (OT) ทำงานร่วมกับนักกายภาพบำบัด (PT) แบบ Multidisciplinary Team ผู้ป่วยทุกคนได้รับ ADL Training 1-2 sessions/วัน และมีห้องครัว/ห้องน้ำจำลองสำหรับฝึกจริง
Q: ค่า OT ที่แสนปิติเท่าไหร่?
A: รวมอยู่ในแพ็กเกจ Intensive Rehab เริ่มต้น ฿28,000/เดือน (8 สาขา) หรือ ฿65,900/เดือน (Jin Wellbeing) ครอบคลุม OT + PT + อุปกรณ์ + ห้องพัก + อาหาร 24 ชม.