Stroke ในผู้หญิง: อาการซ่อนเร้น ที่พามา รพ. ช้ากว่าผู้ชาย?

รู้หรือไม่ว่าอาการ Stroke ในผู้หญิงอาจแตกต่างจากผู้ชาย ทำให้การวินิจฉัยและเข้าถึงศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมองล่าช้ากว่าที่ควรจะเป็น

ทุก 6 นาที มีผู้หญิง 1 คนเสียชีวิตจากโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) ทั่วโลก

ตัวเลขนี้ดูน่าตกใจ แต่น่าตกใจยิ่งกว่าคือผู้หญิงมักจะมาโรงพยาบาลช้ากว่าผู้ชาย เมื่อมีอาการ Stroke

ทำไมถึงเป็นเช่นนั้น? สาเหตุหนึ่งอาจมาจากอาการของ Stroke ในผู้หญิงที่แตกต่างออกไป จนทำให้คนส่วนใหญ่ รวมถึงตัวผู้ป่วยเอง 'เข้าใจผิด'

อาการ Stroke แบบไหนที่ผู้หญิงต้องระวัง?

เรามักจะคุ้นเคยกับอาการ Stroke ตามหลัก FAST (Face drooping, Arm weakness, Speech difficulty, Time to call 911) ซึ่งเป็นอาการทั่วไปที่พบได้ทั้งชายและหญิง

แต่ในผู้หญิง อาการเหล่านี้อาจ 'ไม่ชัดเจน' หรือมาพร้อมกับอาการอื่น ๆ ที่ทำให้เข้าใจผิดว่าเป็นอาการของโรคอื่น

งานวิจัยของ Bushnell et al. (2014) ตีพิมพ์ในวารสาร Stroke ของ American Heart Association (AHA) ระบุว่าผู้หญิงมีแนวโน้มที่จะมีอาการที่ไม่ใช่แบบคลาสสิกของ Stroke มากกว่าผู้ชาย

อาการที่พบได้บ่อยในผู้หญิงแต่ไม่บ่อยในผู้ชาย ได้แก่ อาการมึนงง สับสน การเปลี่ยนแปลงของสภาพจิตใจ ปวดหัวรุนแรงผิดปกติ คลื่นไส้ อาเจียน และอาการอ่อนเพลียรุนแรง

นอกจากนี้ งานวิจัยของ Reeves et al. (2008) ยังเสริมว่าอาการเหล่านี้บางครั้งถูกตีความผิดไปเป็นอาการวิตกกังวล หรือความผิดปกติทางอารมณ์

ทำให้ผู้หญิงที่กำลังมี Stroke อาจไม่ได้รับการรักษาอย่างทันท่วงที ซึ่งเป็นสิ่งสำคัญอย่างยิ่งในการรักษาโรคหลอดเลือดสมอง

ทำไมอาการถึงต่างกัน?

นักวิจัยยังคงศึกษาถึงสาเหตุที่แน่ชัด แต่ปัจจัยหลายอย่างอาจมีผลต่อความแตกต่างของอาการ Stroke ระหว่างเพศ

หนึ่งในนั้นคือฮอร์โมนเพศหญิง เช่น เอสโตรเจน ซึ่งมีบทบาทสำคัญในระบบประสาทและหลอดเลือด

นอกจากนี้ ปัจจัยเสี่ยงเฉพาะสำหรับผู้หญิง เช่น การตั้งครรภ์ การใช้ยาคุมกำเนิด หรือภาวะหมดประจำเดือน ก็อาจส่งผลต่อรูปแบบของ Stroke ได้

ผู้หญิงยังมีอายุเฉลี่ยยืนยาวกว่าผู้ชาย ทำให้มีโอกาสเป็น Stroke ในวัยสูงอายุมากกว่า ซึ่งอาจมาพร้อมกับอาการที่ซับซ้อนกว่า

ผลกระทบของการมาโรงพยาบาลล่าช้า

การมาโรงพยาบาลช้าส่งผลโดยตรงต่อโอกาสในการฟื้นตัวของผู้ป่วย Stroke

ช่วงเวลา 4.5 ชั่วโมงแรกหลังจากเกิดอาการ (Golden Period) เป็นช่วงเวลาสำคัญที่แพทย์สามารถให้ยาละลายลิ่มเลือด (thrombolytic drugs) เพื่อช่วยลดความเสียหายต่อสมองได้

หากพลาดช่วงเวลานี้ไป ความเสียหายต่อสมองอาจรุนแรงและถาวรมากขึ้น ทำให้การฟื้นฟูหลัง Stroke ยากขึ้นตามไปด้วย

ข้อมูลจาก World Stroke Organization (WSO) ชี้ว่าผู้หญิงมักจะได้รับผลกระทบจาก Stroke รุนแรงกว่าผู้ชายและมีอัตราการฟื้นตัวที่ด้อยกว่าในระยะยาว

ทำอย่างไรให้รู้ทันและรับมือ?

สิ่งสำคัญคือการตระหนักถึงอาการที่แตกต่างกัน และไม่ละเลยอาการผิดปกติใด ๆ แม้จะไม่ใช่แบบคลาสสิกก็ตาม

การให้ความรู้กับผู้หญิงและคนรอบข้างเกี่ยวกับอาการ Stroke ที่หลากหลายเป็นสิ่งจำเป็น เพื่อให้สามารถสังเกตและขอความช่วยเหลือทางการแพทย์ได้เร็วที่สุด

เมื่อเกิด Stroke ขึ้นแล้ว การฟื้นฟูอย่างทันท่วงทีและเข้มข้นเป็นหัวใจสำคัญ

ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง อย่าง 'แสนปิติ' (Sanpiti) ที่มี 9 สาขาในกรุงเทพฯ และดูแลผู้ป่วยกว่า 5,000 ครอบครัวตลอด 10 ปี ได้เน้นย้ำถึงความสำคัญของการฟื้นฟูแบบเข้มข้น

ที่นี่มีโปรแกรมกายภาพบำบัดเข้มข้นถึง 2-3 เซสชันต่อวัน โดยนักกายภาพบำบัด 1:1 พร้อมผู้ช่วย ซึ่งเริ่มต้นเพียง 30,000 บาทต่อเดือน

แนวทางนี้ช่วยให้ผู้ป่วยมีโอกาสฟื้นตัวได้ดีที่สุด แม้จะมาถึงมือแพทย์ช้าไปบ้าง

กภ. กุลฐิณี กลิ่นพูล (ใบอนุญาต กภ.9032) ผู้ก่อตั้งศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมองแสนปิติ จาก ม.มหิดล ได้ย้ำเสมอว่า การฟื้นฟูที่ถูกหลักและสม่ำเสมอคือกุญแจสำคัญสู่การกลับมาใช้ชีวิตได้อีกครั้ง

ก้าวต่อไปสำหรับผู้หญิง

ผู้หญิงทุกคนควรตระหนักถึงความเสี่ยงของ Stroke และเรียนรู้ที่จะปกป้องตัวเอง

การควบคุมปัจจัยเสี่ยง เช่น ความดันโลหิตสูง เบาหวาน ไขมันในเลือดสูง และการหยุดสูบบุหรี่ เป็นสิ่งสำคัญไม่แพ้การรู้เท่าทันอาการ

และหากมีอาการ Stroke ไม่ว่าจะเป็นแบบใด รีบไปโรงพยาบาลทันที เพราะทุกนาทีมีค่าในการกอบกู้ชีวิตและคุณภาพชีวิตหลังจากนั้น

การเข้าใจความแตกต่างทางเพศของ Stroke ไม่ใช่แค่ข้อมูล แต่คือ 'ชีวิต' ที่รอการช่วยเหลืออย่างทันท่วงที