Stroke: เมื่อกล้ามเนื้อแข็งเกร็ง…เป็นเรื่องใหญ่กว่าที่คิด

หลัง Stroke กล้ามเนื้อเกร็ง (Spasticity Stroke) คืออะไร? ทำความเข้าใจสาเหตุและแนวทางการรักษาในศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง

ทุกๆ 4 วินาที มีคนทั่วโลก 1 คนต้องเผชิญกับภาวะ Stroke หรือหลอดเลือดสมองตีบ แตก ตัน

ตัวเลขนี้สูงจนน่าตกใจ แต่นั่นเป็นเพียงจุดเริ่มต้นของการต่อสู้

เพราะหลังจากนั้น ผู้ป่วยจำนวนมากต้องเจอกับปัญหาที่มองไม่เห็น แต่ส่งผลกระทบอย่างรุนแรง นั่นคือ 'ภาวะกล้ามเนื้อหดเกร็ง' หรือ Spasticity

Spasticity คืออะไร? มากกว่าแค่ 'กล้ามเนื้อตึง'

Spasticity ไม่ใช่แค่กล้ามเนื้อตึงธรรมดา แต่เป็นภาวะที่กล้ามเนื้อเกร็งตัวผิดปกติอย่างรุนแรง ควบคุมไม่ได้

มันเกิดจากการที่สมองส่วนที่เสียหายไปนั้น ไม่สามารถควบคุมการทำงานของไขสันหลังได้ตามปกติ

เปรียบเสมือนสมองสั่งการผิดพลาด ทำให้กล้ามเนื้ออยู่ในภาวะที่ตื่นตัวตลอดเวลา

จากการศึกษาของ Wissel et al. (2013) ที่ตีพิมพ์ใน J Rehabil Med พบว่าผู้ป่วย Stroke มากกว่า 20% จะพัฒนาไปสู่ภาวะ Spasticity ที่ต้องการการรักษาอย่างจริงจังในระยะ 3-6 เดือนแรก

ภาวะนี้ทำให้การเคลื่อนไหวติดขัด ปวดทรมาน และอาจนำไปสู่ข้อติดในที่สุด

เบื้องหลังความ 'แข็งทื่อ' : กลไกของ Spasticity

เมื่อสมองเกิดความเสียหายจาก Stroke เส้นทางการสื่อสารจากสมองไปยังไขสันหลังจะถูกรบกวน

โดยเฉพาะอย่างยิ่ง เส้นทางที่เรียกว่า 'descending inhibitory pathways' ซึ่งมีหน้าที่ยับยั้งการทำงานของรีเฟล็กซ์ (reflex) การหดตัวของกล้ามเนื้อ

เมื่อการยับยั้งนี้ลดลง ไขสันหลังก็จะส่งสัญญาณกระตุ้นกล้ามเนื้อมากเกินไป

งานวิจัยของ Sheean (2002) ใน Muscle & Nerve อธิบายว่า Spasticity เป็นความผิดปกติของการทำงานของระบบประสาทที่ควบคุมการเคลื่อนไหว

มันคือการเพิ่มขึ้นของ Tonic stretch reflexes ที่เกิดจากการExcitation ของมอเตอร์นิวรอน (alpha motor neuron) ในไขสันหลัง

เส้นทางสู่การฟื้นฟู: จัดการ Spasticity อย่างไร?

การจัดการ Spasticity เป็นสิ่งสำคัญ เพื่อให้ผู้ป่วยสามารถฟื้นฟูการเคลื่อนไหวและกลับมาใช้ชีวิตได้ดีขึ้น

ที่ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง เรายึดหลักการรักษาที่ผสมผสาน เพื่อผลลัพธ์ที่ดีที่สุด

แนวทางหลักในการจัดการ คือ กายภาพบำบัด การใช้ยา และการรักษาด้วยเทคโนโลยีเข้ามาช่วย

1. การยืดกล้ามเนื้อและกายภาพบำบัด (Stretching & Physical Therapy)

นี่คือหัวใจสำคัญของการรักษา Spasticity ที่ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง

นักกายภาพบำบัดจะออกแบบโปรแกรมยืดกล้ามเนื้อ (Stretching) ให้เหมาะกับแต่ละบุคคล เพื่อช่วยลดความตึงของกล้ามเนื้อ

ควบคู่ไปกับการฝึกการเคลื่อนไหวที่ถูกต้อง และการเสริมสร้างความแข็งแรงของกล้ามเนื้อส่วนที่อ่อนแรง

ที่ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง แสนปิติ (Sanpiti) เรามีการทำกายภาพบำบัดเข้มข้น 2-3 เซสชันต่อวัน โดยมีนักกายภาพบำบัด (PT) ดูแล 1:1 พร้อมผู้ช่วย

ด้วยประสบการณ์กว่า 10 ปี และดูแลผู้ป่วยมาแล้วกว่า 5,000 ครอบครัว ทำให้เราเข้าใจความซับซ้อนของภาวะนี้เป็นอย่างดี

2. การฉีดโบท็อกซ์ (Botulinum Toxin or Botox)

การฉีดโบท็อกซ์เป็นการรักษาที่ได้รับความนิยมมากในปัจจุบันสำหรับ Spasticity เฉพาะจุด

โบท็อกซ์จะไปยับยั้งการหลั่งสารสื่อประสาทที่ทำให้กล้ามเนื้อหดตัว ส่งผลให้กล้ามเนื้อคลายตัว

ผลการรักษาคงอยู่ประมาณ 3-4 เดือน ผู้ป่วยต้องทำกายภาพบำบัด ควบคู่กันไปด้วย

3. การใช้คลื่นกระแทก (Extracorporeal Shock Wave Therapy หรือ ESWT)

ESWT เป็นเทคโนโลยีใหม่ที่นำมาใช้ในการรักษา Spasticity โดยการส่งคลื่นเสียงความถี่สูงไปกระตุ้นยังกล้ามเนื้อและเนื้อเยื่อที่เกร็ง

ช่วยลดอาการปวด เพิ่มการไหลเวียนเลือด และลดการเกร็งตัวของกล้ามเนื้อ

งานวิจัยหลายชิ้นเริ่มแสดงให้เห็นถึงประสิทธิภาพของ ESWT ในการปรับปรุงการทำงานของกล้ามเนื้อในผู้ป่วย Stroke

4. การใช้ยา (Medications)

แพทย์อาจพิจารณาการใช้ยาคลายกล้ามเนื้อ เช่น Baclofen หรือ Tizanidine

เพื่อช่วยลดอาการเกร็งทั่วร่างกาย

บทสรุป: ไม่ใช่แค่รักษา แต่คือการ 'เข้าใจ'

Spasticity หลัง Stroke เป็นภาวะที่ซับซ้อน แต่สามารถจัดการได้ด้วยการดูแลที่ถูกต้องและต่อเนื่อง

การเข้าใจกลไกของมัน ช่วยให้เราสามารถออกแบบแผนการรักษาที่ตรงจุดและมีประสิทธิภาพ

ไม่ว่าจะเป็นกายภาพบำบัดเข้มข้น การใช้ยา หรือเทคโนโลยีทันสมัยอย่าง ESWT

ที่ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง อย่างแสนปิติ (Sanpiti) ที่มีถึง 9 สาขาในกรุงเทพฯ เราพร้อมดูแลผู้ป่วยด้วยประสบการณ์และความเชี่ยวชาญ

นำโดย กภ. กุลฐิณี กลิ่นพูล (กภ.9032) จาก ม.มหิดล

เพราะการฟื้นฟูที่ดี จะนำไปสู่คุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นของผู้ป่วย และความสุขของทั้งครอบครัว