Spasticity หลัง Stroke: กล้ามเนื้อเกร็ง-แข็งทื่อ รักษาอย่างไร?

กว่า 43% ของผู้ป่วย Stroke ต้องเผชิญภาวะ Spasticity กล้ามเนื้อเกร็ง-แข็งทื่อ แล้วศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมองจะช่วยได้อย่างไร?

ทุก 4 นาที มีคนไทย 1 คนเป็นโรคหลอดเลือดสมอง หรือ Stroke

แต่ไม่ใช่แค่การรอดชีวิตเท่านั้น ปัญหาที่ตามมาหลัง Stroke ก็หนักหนาสาหัสไม่แพ้กัน หนึ่งในนั้นคือภาวะกล้ามเนื้อหดเกร็ง หรือ Spasticity

ภาวะนี้ไม่ใช่แค่ข้อจำกัดเล็กน้อย แต่เป็นปัจจัยสำคัญที่บั่นทอนคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยอย่างรุนแรง

งานวิจัยของ Wissel et al. (2013) ในวารสาร J Rehabil Med ชี้ว่า ภาวะ Spasticity พบได้ในผู้ป่วย Stroke สูงถึง 43% และเป็นสาเหตุหลักของการปวด กล้ามเนื้ออ่อนแรง และข้อจำกัดในการเคลื่อนไหว

Spasticity คืออะไร? ทำไมกล้ามเนื้อถึงเกร็ง-แข็งทื่อ?

ลองนึกภาพว่าคุณกำลังจะหยิบแก้วน้ำ

สมองของคุณจะสั่งการอย่างเป็นระบบ เพื่อส่งสัญญาณให้กล้ามเนื้อทำงานอย่างเหมาะสม ทั้งการหดตัวและคลายตัว

แต่เมื่อเกิด Stroke สมองส่วนที่ควบคุมการเคลื่อนไหวถูกทำลาย

ทำให้ระบบประสาทส่วนกลางไม่สามารถส่งสัญญาณ “ยับยั้ง” การหดตัวของกล้ามเนื้อได้อีกต่อไป

ผลที่ตามมาคือ กล้ามเนื้อจะหดตัวค้าง แข็งเกร็งมากกว่าปกติ จนเป็นที่มาของคำว่า Spasticity นั่นเอง

Sheean (2002) ในวารสาร Muscle & Nerve อธิบายว่า Spasticity คือภาวะกล้ามเนื้อตึงตัวมากเกินไป (hyperexcitability) ทำให้เกิดความต้านทานต่อการยืดกล้ามเนื้ออย่างรวดเร็ว และมักจะร้ายแรงขึ้นตามความเร็วในการเคลื่อนไหว

ไม่ใช่แค่มือหงิกเท้าจิก... แต่คือปัญหาใหญ่?

ผู้ป่วย Spasticity มักแสดงอาการหลากหลาย

ตั้งแต่การงอของข้อนิ้วมือและข้อมือ ไปจนถึงข้อศอกงอ ข้อไหล่หุบเข้า หรือแม้แต่ข้อเท้าตกและนิ้วเท้าจิก

อาการเหล่านี้ทำให้การทำกิจวัตรประจำวันกลายเป็นเรื่องยากลำบาก

การแต่งตัว การกินข้าว การเดิน หรือแม้แต่การดูแลสุขอนามัยส่วนตัวก็เป็นไปได้อย่างไม่ราบรื่น

นอกจากนี้ ภาวะ Spasticity ยังนำไปสู่อาการปวดเรื้อรัง ข้อผิดรูป และข้อติดแข็ง ซึ่งส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตอย่างมาก

แล้วจะรักษา Spasticity อย่างไร?

การรักษา Spasticity นั้นมีหลายแนวทาง ขึ้นอยู่กับระดับความรุนแรงและอาการของผู้ป่วย

แต่เป้าหมายหลักคือการลดอาการเกร็ง เพิ่มช่วงการเคลื่อนไหว และช่วยให้ผู้ป่วยกลับไปใช้ชีวิตได้ใกล้เคียงปกติที่สุด

แนวทางหลัก ๆ ประกอบด้วย:

1. กายภาพบำบัด ฟื้นฟูแบบเข้มข้น

นี่คือหัวใจสำคัญของการฟื้นฟู ผู้ป่วยจำเป็นต้องได้รับการยืดกล้ามเนื้อและออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ

นักกายภาพบำบัดจะใช้เทคนิคต่าง ๆ เช่น การยืดกล้ามเนื้อ (Stretching) การจัดท่าทาง (Positioning) การใช้ splint เพื่อรักษากล้ามเนื้อให้อยู่ในตำแหน่งที่เหมาะสม

ที่ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง แสนปิติ เราเชื่อในการทำกายภาพบำบัดแบบเข้มข้น 2-3 เซสชันต่อวัน โดยมีนักกายภาพบำบัด (PT) ดูแลแบบ 1:1 พร้อมผู้ช่วย เพื่อให้ผู้ป่วยได้รับการฟื้นฟูอย่างเต็มที่

2. การใช้ยา และการฉีด Botulinum Toxin (Botox)

ในบางกรณีที่ Spasticity รุนแรง แพทย์อาจพิจารณาให้ยาลดอาการเกร็ง เช่น Baclofen หรือ Tizanidine

สำหรับการรักษาเฉพาะจุด การฉีด Botulinum Toxin หรือ Botox เข้าไปในกล้ามเนื้อที่เกร็ง สามารถช่วยยับยั้งการทำงานของกล้ามเนื้อได้ชั่วคราว ทำให้กล้ามเนื้อคลายตัว

ซึ่งผลการรักษาจะอยู่ได้นานหลายเดือน ควรทำควบคู่กับการกายภาพบำบัด

3. การบำบัดด้วยคลื่นกระแทก (Extracorporeal Shock Wave Therapy - ESWT)

ESWT เป็นเทคโนโลยีที่อาศัยคลื่นเสียงความถี่สูง เพื่อลดความตึงตัวของกล้ามเนื้อ

ช่วยกระตุ้นการไหลเวียนโลหิต ลดอาการปวด และเพิ่มความยืดหยุ่นของกล้ามเนื้อและเนื้อเยื่ออ่อน

เป็นอีกหนึ่งทางเลือกที่มีประสิทธิภาพในการจัดการกับ Spasticity ที่ดื้อต่อการรักษาแบบอื่น ๆ

ทำไมการฟื้นฟูที่ 'ถูกจุด' ถึงสำคัญ?

การฟื้นฟู Spasticity หลัง Stroke ไม่ใช่แค่การบรรเทาอาการชั่วคราว

แต่คือการป้องกันภาวะแทรกซ้อนในระยะยาว เช่น ข้อติดแข็ง แผลกดทับ และอาการปวดเรื้อรัง

การได้รับคำปรึกษาจากนักกายภาพบำบัดผู้เชี่ยวชาญ และการเข้ารับการฟื้นฟูอย่างสม่ำเสมอในศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมองที่ครบวงจร จึงเป็นปัจจัยสำคัญในความสำเร็จ

กภ. กุลฐิณี กลิ่นพูล (กภ.9032) ผู้ก่อตั้งศูนย์แสนปิติ จากมหาวิทยาลัยมหิดล เน้นย้ำถึงความสำคัญของการวางแผนการรักษาเฉพาะบุคคล เพื่อให้ผู้ป่วยแต่ละรายได้รับการดูแลที่เหมาะสมที่สุด

ตลอด 10 ปีที่ผ่านมา ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง แสนปิติ ได้ดูแลผู้ป่วยกว่า 5,000 ครอบครัว ด้วย 9 สาขาทั่วกรุงเทพฯ โดยมีค่าบริการเริ่มต้นที่ 30,000 บาทต่อเดือน เพื่อให้ผู้ป่วยได้รับการฟื้นฟูที่ครอบคลุม

นี่คือการลงทุนในสุขภาพและคุณภาพชีวิต ที่ยิ่งเริ่มต้นเร็ว ยิ่งมีโอกาสกลับมาใช้ชีวิตได้ดีขึ้น

เพราะ Spasticity ไม่ใช่จุดจบ แต่คือความท้าทายที่สามารถเอาชนะได้ด้วยความรู้และความทุ่มเทที่ถูกทาง