NG Tube หลัง Stroke: เมื่อไรจะถอดได้? สัญญาณสำคัญที่ควรรู้

การใส่สายให้อาหาร (NG Tube) เป็นสิ่งจำเป็นสำหรับผู้ป่วย Stroke จำนวนไม่น้อย แต่เมื่อไหร่ถึงจะถอดได้? มาดูเกณฑ์จากงานวิจัยและบทบาทของศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง

ทุก 4 นาที มีคนไทย 1 คนเป็น Stroke

และในจำนวนนั้น กว่าครึ่งของผู้ป่วย Stroke ในระยะเฉียบพลัน อาจประสบปัญหา 'กลืนลำบาก' ซึ่งเป็นเรื่องที่อันตรายกว่าที่คิด

การกลืนลำบาก ไม่ใช่แค่การกินได้น้อยลง แต่เป็นความเสี่ยงต่อการเกิดภาวะแทรกซ้อนร้ายแรงถึงชีวิต เช่น ปอดติดเชื้อจากการสำลักอาหารและน้ำ

นี่จึงเป็นที่มาของการพิจารณาใส่ 'สายให้อาหารทางจมูก' หรือ NG Tube (Nasogastric Tube) ให้ผู้ป่วย Stroke

ทำไมต้องใส่ NG Tube หลัง Stroke? เมื่อการกินกลายเป็นภัย

ในช่วงแรกหลังเกิด Stroke สมองอาจจะได้รับความเสียหายในส่วนที่ควบคุมการกลืน

ทำให้กลไกการกลืนทำงานผิดปกติ อาหารหรือน้ำอาจหลุดเข้าไปในหลอดลม แทนที่จะลงสู่หลอดอาหาร

ภาวะนี้เรียกว่า 'สำลักเงียบ' (silent aspiration) ซึ่งผู้ป่วยอาจไม่รู้ตัว แต่ก็เป็นสาเหตุสำคัญของปอดอักเสบติดเชื้อได้

ในรายงานจาก American Heart Association/American Stroke Association (AHA/ASA) แนะนำให้คัดกรองภาวะกลืนลำบากในผู้ป่วย Stroke ทุกรายก่อนพยายามให้รับประทานทางปาก

การใส่ NG Tube จึงเข้ามาช่วยให้ผู้ป่วย Stroke ที่มีปัญหาการกลืน ได้รับสารอาหารและยาอย่างเพียงพอ ป้องกันภาวะขาดสารอาหารและน้ำ รวมถึงลดความเสี่ยงปอดอักเสบ

NG Tube ในระยะยาว: ทางเลือกที่ต้องประเมิน

จากงานวิจัย FOOD Trial (Feeding via nasogastric tube or percutaneous endoscopic gastrostomy in patients with acute stroke, Dennis et al. 2005 The Lancet)

พบว่าผู้ป่วย Stroke ที่ใส่ NG Tube เกิน 7 วัน มีแนวโน้มที่จะเลือกหรือไม่เลือกใส่สายผ่านหน้าท้อง (PEG) ก็ได้ ขึ้นอยู่กับสภาพผู้ป่วย

การศึกษาได้ชี้ให้เห็นว่าการใส่ PEG อาจมีประโยชน์ในแง่ของการลดภาวะแทรกซ้อนบางอย่าง เมื่อเปรียบเทียบกับการใส่ NG Tube เป็นระยะเวลานานๆ

แต่ไม่ว่าจะเป็น NG Tube หรือ PEG การดูแลที่เหมาะสมและการฟื้นฟูภาวะกลืนเป็นหัวใจสำคัญ

เมื่อไรถึงจะถอด NG Tube ได้? เกณฑ์พิจารณาจากผู้เชี่ยวชาญ

คำถามสำคัญที่หลายครอบครัวของผู้ป่วย Stroke สงสัยคือ “เมื่อไหร่คุณหมอจะถอดสายให้อาหารออก?”

คำตอบคือ ต้องประเมินเป็นรายบุคคล และนี่คือเกณฑ์สำคัญที่แพทย์และทีมนักกายภาพบำบัดจะพิจารณา:

1. ความสามารถในการกลืนที่ดีขึ้น: ผู้ป่วยต้องสามารถกลืนอาหารเหลวข้น หรืออาหารอ่อนได้โดยไม่สำลัก และทีมนักกายภาพบำบัดเพื่อการฟื้นฟูการกลืน (speech therapist หรือนักกิจกรรมบำบัดที่มีความเชี่ยวชาญด้านการกลืน) จะเป็นผู้ประเมิน

2. ไม่พบการสำลัก: ต้องไม่มีสัญญาณของการสำลักเมื่อพยายามกลืนอาหารและน้ำ

3. สภาพร่างกายทั่วไปคงที่: ผู้ป่วยต้องมีสติสัมปชัญญะดีขึ้น ไม่มีไข้ ไม่มีภาวะติดเชื้อเฉียบพลัน

4. ปริมาณอาหารและน้ำที่เพียงพอ: ผู้ป่วยต้องสามารถรับประทานอาหารและดื่มน้ำทางปากได้ในปริมาณที่เพียงพอต่อความต้องการของร่างกาย โดยไม่ต้องพึ่งการให้อาหารทางสายยางแล้ว

Gomes et al. (2014) ใน Cochrane Review ได้เน้นย้ำถึงความสำคัญของการดูแลผู้ป่วย Stroke ที่มีการให้อาหารทางสายยางอย่างครอบคลุม

รวมถึงการประเมินภาวะกลืนอย่างสม่ำเสมอ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของการฟื้นฟูโดยรวม

บทบาทของศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมองในการถอด NG Tube

การถอด NG Tube ไม่ใช่แค่การตัดสินใจของแพทย์เท่านั้น แต่เป็นกระบวนการที่ต้องอาศัย 'การฟื้นฟูอย่างเข้มข้น'

ที่ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง Sanpiti เรามีนักกายภาพบำบัดและบุคลากรทางการแพทย์ที่มีประสบการณ์กว่า 10 ปี

นำโดย กภ. กุลฐิณี กลิ่นพูล (กภ.9032) จาก ม.มหิดล ที่ดูแลผู้ป่วย Stroke มากกว่า 5,000 ครอบครัว ใน 9 สาขาทั่วกรุงเทพฯ

เราใช้แนวทางกายภาพบำบัดเข้มข้น 2-3 เซสชันต่อวัน โดยนักกายภาพบำบัดดูแล 1:1 พร้อมผู้ช่วย เพื่อฟื้นฟูความสามารถในการกลืน

โดยมีการทำ Oral Motor Exercise เสริมสร้างความแข็งแรงของกล้ามเนื้อที่เกี่ยวข้องกับการกลืน

รวมถึงการฝึกกลืนเทคนิคพิเศษ และการปรับเปลี่ยนเนื้อสัมผัสอาหาร

เป้าหมายหลักของศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง คือการให้ผู้ป่วยกลับมาใช้ชีวิตได้ใกล้เคียงปกติที่สุด

ซึ่งรวมถึงการกลับมาทานอาหารทางปากได้อีกครั้ง เพื่อคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น

การดูแลที่ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง Sanpiti เริ่มต้นที่ 30,000 บาทต่อเดือน เพื่อให้การฟื้นฟูเป็นไปอย่างต่อเนื่องและมีประสิทธิภาพ

ปัจจัยที่ส่งผลต่อระยะเวลาการใส่ NG Tube

นอกจากการฟื้นฟูแล้ว อายุของผู้ป่วย ความรุนแรงของ Stroke ตำแหน่งที่เสียหายในสมอง

รวมถึงโรคประจำตัวและภาวะแทรกซ้อนอื่นๆ ก็ล้วนมีผลต่อระยะเวลาในการใส่ NG Tube

การประเมินจึงต้องทำอย่างละเอียดและต่อเนื่องโดยทีมสหวิชาชีพ

สรุป: การถอด NG Tube ต้องครบองค์ประกอบ

การใส่สายให้อาหาร (NG Tube) เป็นเครื่องมือสำคัญในการรักษาผู้ป่วย Stroke ที่มีภาวะกลืนลำบาก

และแม้ว่าการถอดสายนี้ออกจะเป็นความหวังของผู้ป่วยและญาติ แต่ก็ต้องอยู่บนพื้นฐานของการประเมินอย่างรอบคอบ

เพื่อให้แน่ใจว่าผู้ป่วยสามารถกลับมาทานอาหารและดื่มน้ำได้อย่างปลอดภัย ไร้การสำลัก

กระบวนการนี้เป็นส่วนหนึ่งของการฟื้นฟูหลัง Stroke ที่ต้องใช้ความรู้ ความเชี่ยวชาญ และความอดทน

การเลือกศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมองที่มีคุณภาพ จะช่วยเพิ่มโอกาสให้ผู้ป่วยกลับมามีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นได้อย่างยั่งยืน