Hemispatial Neglect: เมื่อผู้ป่วย Stroke 'มองไม่เห็น' ครึ่งโลก

กว่า 50% ของผู้ป่วย Stroke ต้องเผชิญ Hemispatial Neglect คือภาวะมองไม่เห็นครึ่งซีก สมองสั่งให้มองข้ามไป ทำไมถึงเป็น? แล้ว ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง ช่วยได้อย่างไร?

ทุก 4 นาที มีคนไทย 1 คนเป็น Stroke

ตัวเลขนี้สูงจนน่าตกใจ แต่ที่น่าตกใจยิ่งกว่าคือ มีผู้ป่วย Stroke มากกว่าครึ่งหนึ่ง ต้องเผชิญกับภาวะที่เรียกว่า Hemispatial Neglect หรือ Unilateral Neglect

พวกเขา 'มองไม่เห็น' โลกไปครึ่งซีก เหมือนสมองจงใจลบข้อมูลส่วนนั้นทิ้งไป

Hemispatial Neglect: ภาวะที่สมอง 'เลือก' ที่จะละเลย

ลองจินตนาการว่าคุณนั่งอยู่หน้าโต๊ะอาหาร มีจานข้าวอยู่ตรงหน้า

แต่คุณมองเห็นแค่ข้าวฝั่งขวา ส่วนผัดผักที่วางอยู่ฝั่งซ้ายของจานนั้น เหมือนไม่มีอยู่จริงสำหรับดวงตาของคุณ

นั่นคือสิ่งที่ผู้ป่วย Hemispatial Neglect ต้องเจอในชีวิตประจำวัน

จากการศึกษาของ Bowen และคณะ (2013) ใน Cochrane Review พบว่า Hemispatial Neglect เป็นภาวะที่พบได้บ่อยมากในผู้ป่วย Stroke โดยเฉพาะอย่างยิ่งในรายที่มีความเสียหายของสมองซีกขวา

ภาวะนี้ไม่ใช่แค่การมองไม่เห็นทางกายภาพ แต่เป็นการที่สมองไม่สามารถรับรู้ ประมวลผล หรือตอบสนองต่อสิ่งเร้าที่อยู่ครึ่งซีกตรงข้ามกับรอยโรคในสมอง

เช่น ถ้าสมองซีกขวาเสียหาย ผู้ป่วยก็จะละเลยซีกซ้ายของร่างกายและสิ่งแวดล้อม

เป็นมากกว่าการ 'มองไม่เห็น'

ภาวะ Hemispatial Neglect ส่งผลกระทบอย่างมากต่อคุณภาพชีวิต

ผู้ป่วยอาจเฉี่ยวชนประตูในขณะเดิน เพราะไม่เห็นด้านข้างตัวเอง

หรือไม่สามารถรับประทานอาหารที่อยู่บนจานฝั่งหนึ่งได้หมด

บางรายอาจไม่แต่งตัว ไม่โกนหนวด หรือไม่สนใจแขนขาในซีกที่ถูกละเลย (อ้างอิง Heilman et al., 2003, Brain)

สิ่งเหล่านี้ทำให้ผู้ป่วยไม่สามารถกลับมาทำกิจวัตรประจำวันได้ด้วยตัวเองได้เต็มที่ และเพิ่มความเสี่ยงต่ออุบัติเหตุ

ไม่ใช่แค่ 'โรคตา' แต่คือ 'โรคสมอง'

หลายคนเข้าใจผิดว่าตาบอดข้างหนึ่ง แต่จริงๆ แล้วไม่ใช่

ดวงตาของผู้ป่วย Hemispatial Neglect ปกติดี สามารถรับภาพได้ครบถ้วน

แต่เป็นที่สมองส่วนที่ทำหน้าที่ประมวลผลข้อมูล spatial attention (การจัดสรรความสนใจในอวกาศรอบตัว) ที่ผิดปกติไป

โดยทั่วไปแล้ว รอยโรคในสมองที่ก่อให้เกิด Hemispatial Neglect มักจะอยู่ในสมองซีกขวา โดยเฉพาะในส่วน parietal lobe และ frontal lobe

สมองซีกขวามีบทบาทสำคัญในการประมวลผลข้อมูลจากพื้นที่รอบตัวทั้งหมด ทั้งซีกซ้ายและซีกขวา

ดังนั้น เมื่อสมองซีกขวาเสียหาย จึงส่งผลกระทบต่อการรับรู้ที่รุนแรงกว่า

ฟื้นฟู Hemispatial Neglect: สมองเรียนรู้ใหม่ได้

แม้จะดูเหมือนเป็นภาวะที่ซับซ้อน แต่ Hemispatial Neglect สามารถฟื้นฟูได้

แกนสำคัญคือการฝึกให้สมองกลับมา 'สนใจ' ซีกที่ถูกละเลยไป

ที่ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง แสนปิติ เราเข้าใจถึงความท้าทายนี้เป็นอย่างดี

นักกายภาพบำบัดจะใช้เทคนิคเฉพาะทาง เช่น Visual Scanning Training (ฝึกกวาดสายตา), Limb Activation (กระตุ้นการเคลื่อนไหวแขนขาในซีกที่ละเลย), และ Prism Adaptation (ใช้แว่นตาปริซึมปรับการมองเห็น) เพื่อกระตุ้นให้สมองสร้างวงจรการรับรู้ใหม่

การทำกายภาพบำบัดอย่างเข้มข้น 2-3 เซสชันต่อวัน โดยมีนักกายภาพบำบัด 1:1 พร้อมผู้ช่วย ถือเป็นสิ่งจำเป็น

เพื่อให้ผู้ป่วยได้ทำซ้ำๆ และเกิดการเรียนรู้ที่ยั่งยืน

การฝึกจะถูกออกแบบมาอย่างพิถีพิถัน โดย กภ. กุลฐิณี กลิ่นพูล (กภ.9032) ผู้ก่อตั้งศูนย์แสนปิติ จาก ม.มหิดล และทีมงานผู้มีประสบการณ์กว่า 10 ปี

เป้าหมายคือการเพิ่มความตระหนักรู้ของผู้ป่วยต่อสิ่งแวดล้อมและร่างกายของตนเอง

นอกจากนี้ เทคโนโลยีเข้ามาช่วยได้ อย่างเช่น Virtual Reality (VR) ที่จำลองสถานการณ์จริงเพื่อฝึกการรับรู้และปฏิสัมพันธ์กับสภาพแวดล้อม

การทำกิจกรรมที่ต้องใช้การทำงานประสานกันของสองฟากฝั่งของร่างกายก็มีส่วนสำคัญ เช่น การเล่นดนตรี, การต่อบล็อก, หรือแม้กระทั่งการฝึกใช้ช้อนส้อมทั้งสองมือ

ประสบการณ์กว่า 10 ปี และการดูแลผู้ป่วยกว่า 5,000 ครอบครัวใน 9 สาขาในกรุงเทพ ทำให้ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง แสนปิติ มีความเชี่ยวชาญในการรับมือกับภาวะ Hemispatial Neglect

อนาคตของผู้ป่วย Neglect Syndrome Stroke

ภาวะ Neglect Syndrome Stroke เป็นความท้าทายที่สำคัญ แต่ไม่ใช่จุดสิ้นสุด

การฟื้นฟูที่ถูกวิธีและต่อเนื่องสามารถช่วยให้ผู้ป่วยกลับมามองเห็นโลกได้ครบถ้วนขึ้น และมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น

ราคาการฟื้นฟูเริ่มต้นที่ 30,000 บาทต่อเดือน อาจฟังดูสูง แต่เมื่อเทียบกับคุณภาพชีวิตที่ประเมินค่าไม่ได้ ถือเป็นการลงทุนที่คุ้มค่า

การทำกายภาพบำบัดในศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง ที่มีทีมงานมืออาชีพและประสบการณ์สูง จะช่วยให้ผู้ป่วยและครอบครัวไม่รู้สึกโดดเดี่ยวในการเดินทางฟื้นฟูครั้งนี้

เพราะท้ายที่สุดแล้ว การได้กลับไปใช้ชีวิตประจำวันได้ใกล้เคียงปกติที่สุด คือเป้าหมายสูงสุดของการฟื้นฟู