FES: กระแสไฟฟ้า เปลี่ยนกล้ามเนื้ออ่อนแรง ให้กลับมา 'สั่งได้' หลัง Stroke

รู้หรือไม่ว่า FES (Functional Electrical Stimulation) สามารถช่วยฟื้นฟูกล้ามเนื้อที่อ่อนแรงหลัง Stroke ได้อย่างไร? เทคโนโลยีนี้เป็นส่วนหนึ่งที่ ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง เลือกใช้

ทุกๆ 4 นาที มีคนไทย 1 คนต้องเผชิญหน้ากับโรคหลอดเลือดสมอง หรือ Stroke ที่ทิ้งร่องรอยความเสียหายไว้กับร่างกาย

หนึ่งในปัญหาใหญ่ที่ตามมาคือ 'กล้ามเนื้ออ่อนแรง' หรือ 'อัมพาต' ทำให้แขนขาที่เคยใช้งานได้ดี กลับเคลื่อนไหวไม่ได้ตามใจคิด

แต่จะมีวิธีไหน ที่จะทำให้กล้ามเนื้อเหล่านั้นกลับมา 'สั่งได้' อีกครั้ง แม้สมองจะยังส่งสัญญาณไปไม่ถึง?

เมื่อสมองสั่งไม่ได้...ให้ไฟฟ้า 'สั่งแทน'

นี่คือหลักการของ FES หรือ Functional Electrical Stimulation เทคโนโลยีที่ใช้กระแสไฟฟ้าอ่อนๆ เข้าไปกระตุ้นกล้ามเนื้อโดยตรง

ฟังดูเหมือนนิยายวิทยาศาสตร์ แต่ FES กำลังเปลี่ยนชีวิตผู้ป่วย Stroke ให้กลับมาใช้ชีวิตได้ดีขึ้น

กลไกง่ายๆ คือ เมื่อสมองไม่สามารถส่งสัญญาณไฟฟ้าไปยังกล้ามเนื้อได้ตามปกติ FES จะทำหน้าที่ 'เลียนแบบ' สัญญาณนั้น

โดยส่งกระแสไฟฟ้าที่ควบคุมได้ไปยังเส้นประสาทหรือกล้ามเนื้อเป้าหมาย ทำให้กล้ามเนื้อบีบตัวและคลายตัวเหมือนกับการทำงานปกติ

FES ทำอะไรได้บ้าง?

FES ไม่ได้เป็นเพียงแค่การ 'ช็อต' กล้ามเนื้อให้ขยับ

แต่เป็นการฝึกลักษณะเฉพาะงาน (task-specific training) เช่น การกระตุ้นให้ข้อเท้ากระดกขึ้นเพื่อลดอาการเท้าตกขณะเดิน

หรือช่วยให้ผู้ป่วยสามารถเอื้อมหยิบจับสิ่งของได้ ซึ่งสิ่งเหล่านี้ในอดีตอาจเป็นเรื่องยากหรือเป็นไปไม่ได้เลย

หลักฐานเชิงประจักษ์: FES ช่วยผู้ป่วย Stroke ได้จริง

มีการวิจัยมากมายที่ยืนยันประสิทธิภาพของ FES

จากวิจัยโดย Eraifej et al. (2017) ใน Cochrane Review พบว่า FES มีประโยชน์ในการลดอาการเท้าตก (foot drop) และช่วยเพิ่มความสามารถในการเดินสำหรับผู้ป่วย Stroke

การรวบรวมข้อมูลจากงานวิจัยจำนวนมากชี้ให้เห็นว่า FES เป็นทางเลือกที่ดีในการบำบัดฟื้นฟู

นอกจากนี้ Knutson et al. (2015) ได้เผยแพร่ผลงานวิจัยในวารสาร Stroke ที่ชี้ว่า FES ช่วยปรับปรุงการทำงานของแขนและมือในผู้ป่วย Stroke ได้เช่นกัน

งานวิจัยเหล่านี้ยืนยันว่าการกระตุ้นไฟฟ้าไม่ได้เพียงแค่ทำให้กล้ามเนื้อทำงานชั่วคราว แต่ยังช่วย 'ฝึก' ให้สมองเรียนรู้การควบคุมกล้ามเนื้อนั้นอีกครั้งผ่านกลไก Neuroplasticity

FES ทำงานร่วมกับ Neuron ในร่างกายอย่างไร?

เมื่อกระแสไฟฟ้าจาก FES ถูกส่งไปยังกล้ามเนื้อและเส้นประสาท

มันจะกระตุ้นใยประสาทมอเตอร์ (motor neuron) ที่เหลืออยู่ ให้ส่งสัญญาณไปยังกล้ามเนื้อ ทำให้เกิดการหดตัว

การหดตัวซ้ำๆ นี้ เป็นเหมือน 'การฝึก' ให้สมองพยายามสร้างหรือฟื้นฟูเส้นทางประสาทที่เสียหาย

คล้ายกับการสร้างถนนใหม่ในสมอง เพื่อให้สัญญาณจากสมองเดินทางไปถึงกล้ามเนื้อได้อีกครั้ง

ไม่ใช่แค่เทคโนโลยี แต่คือ 'การลงทุน' เพื่อชีวิตที่ดีกว่า

ที่ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง แสนปิติ เราเชื่อมั่นในการนำเทคโนโลยีที่ผ่านการพิสูจน์แล้วมาใช้ในการบำบัด

FES จึงเป็นหนึ่งในเครื่องมือสำคัญที่นักกายภาพบำบัดของเราเลือกใช้ เพื่อส่งมอบการฟื้นฟูที่มีคุณภาพสูงสุด

การฟื้นฟูผู้ป่วย Stroke นั้นมีความซับซ้อน ทั้งกายภาพบำบัดเข้มข้น 2-3 เซสชันต่อวัน และการดูแลแบบ PT 1:1 พร้อมผู้ช่วย

แสนปิติ มีประสบการณ์ดูแลผู้ป่วยกว่า 5,000 ครอบครัว ตลอด 10 ปี ด้วย 9 สาขาในกรุงเทพฯ

และนำโดย กภ. กุลฐิณี กลิ่นพูล (กภ.9032) จาก ม.มหิดล ซึ่งการใช้ FES ต้องอยู่ภายใต้การดูแลของนักกายภาพบำบัดผู้เชี่ยวชาญเท่านั้น

เพื่อกำหนดพารามิเตอร์ของกระแสไฟฟ้าที่เหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละราย

การฟื้นฟูแบบนี้ไม่ใช่แค่เพียง 'การกายภาพ' แต่คือการ 'ลงทุน' ในชีวิตของผู้ป่วย ให้ได้กลับมาใช้ศักยภาพของตัวเองให้ได้มากที่สุด

และเทคโนโลยีอย่าง FES ทำให้การฟื้นฟูหลอดเลือดสมองเป็นไปได้จริงและมีประสิทธิภาพมากขึ้น