ไหล่เอ็นล้าหลัง Stroke: ภัยซ่อนเร้นที่เกือบทุกคนต้องเจอ

กว่า 70% ของผู้ป่วย Stroke ต้องเผชิญภาวะปวดไหล่หลัง Stroke ภัยเงียบที่ขัดขวางการฟื้นตัว มาดูกลไกและวิธีป้องกันในศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง

ทุก 10 คนที่รอดชีวิตจากโรคหลอดเลือดสมอง หรือ Stroke เกือบ 7 คนต้องเจอกับปัญหา 'ปวดไหล่' เป็นปัญหาที่คนไม่ค่อยพูดถึง แต่สร้างความทรมานและขัดขวางการฟื้นฟูได้มาก

ตัวเลขนี้ไม่ใช่เรื่องเล็กน้อย มันส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตโดยตรง และทำให้การกลับไปใช้ชีวิตปกติหลัง Stroke เป็นเรื่องยากขึ้นไปอีก

ทำไมไหล่ถึงปวดหลัง Stroke? กลไกซับซ้อนกว่าที่คิด

งานวิจัยของ Adey-Wakeling และคณะ ในปี 2015 ซึ่งตีพิมพ์ในวารสาร Stroke พบว่ามีหลายสาเหตุร่วมกันที่นำไปสู่อาการปวดไหล่หลัง Stroke

ประมาณ 72% ของผู้ป่วย Stroke เผชิญกับอาการปวดไหล่หลัง Stroke (Post-Stroke Shoulder Pain หรือ PSSP) ในช่วง 5 ปีแรกหลังเกิดเหตุการณ์ (Adey-Wakeling et al., 2015)

หนึ่งในสาเหตุหลักคือ 'Subluxation' หรือภาวะไหล่หลุดออกจากเบ้าเล็กน้อย เนื่องจากกล้ามเนื้อรอบข้อไหล่อ่อนแรง ขาดการพยุงตามปกติจากอัมพาตครึ่งซีก

เมื่อกล้ามเนื้อไม่ทำงานจากสมองเสียหาย แรงโน้มถ่วงจะดึงแขนลงมาเรื่อยๆ กระดูกหัวไหล่ก็จะค่อยๆ เคลื่อนออกจากเบ้า ทำให้เกิดการบาดเจ็บของเส้นเอ็นและกล้ามเนื้อ

อีกสาเหตุคือ 'Spasticity' หรือภาวะกล้ามเนื้อหดเกร็ง กล้ามเนื้อบางมัดโดยเฉพาะกล้ามเนื้อที่ดึงไหล่เข้าด้านใน จะเกร็งตัวมากเกินไป ทำให้เกิดความรู้สึกตึง ปวด และจำกัดการเคลื่อนไหวของข้อไหล่

นอกจากนี้ยังรวมถึง 'Contracture' ซึ่งหมายถึงภาวะข้อติด ส่วนใหญ่เกิดจากการที่ผู้ป่วยไม่ได้เคลื่อนไหวข้อไหล่อย่างเพียงพอเป็นเวลานาน ทำให้เนื้อเยื่อรอบๆ ข้อหดตัวและแข็งเกร็ง

จะป้องกันและรักษาอาการปวดไหล่หลัง Stroke ได้อย่างไร?

การป้องกันสำคัญกว่าการรักษา ในช่วงแรกหลัง Stroke การดูแลอย่างเหมาะสมเป็นสิ่งสำคัญอย่างยิ่ง

งานวิจัยของ Lindgren และคณะในปี 2007 ตีพิมพ์ในวารสาร Stroke ชี้ให้เห็นถึงความสำคัญของการดูแลรักษาตั้งแต่ระยะแรกเพื่อลดความเสี่ยงของ PSSP

หัวใจสำคัญคือ 'การเคลื่อนไหวที่ถูกต้องและสม่ำเสมอ' และ 'การพยุงแขนที่เหมาะสม'

กลยุทธ์สำคัญในการป้องกันและบำบัด

1. การจัดท่าทาง (Positioning): ไม่ว่าจะนั่งหรือนอน ผู้ป่วยจำเป็นต้องได้รับการจัดท่าที่ถูกต้อง เพื่อพยุงข้อไหล่ไม่ให้ถูกแรงโน้มถ่วงดึงลงมามากเกินไป ซึ่งช่วยลดโอกาสเกิด Subluxation ได้

2. การเคลื่อนไหวแบบ Passive Range of Motion (PROM): นักกายภาพบำบัดจะช่วยเคลื่อนไหวข้อไหล่ของผู้ป่วยอย่างนุ่มนวลและสม่ำเสมอ เพื่อป้องกันข้อไหล่ติดหรือ Contracture

3. การใช้เครื่องช่วยพยุงแขน (Arm Sling/Support): เมื่อจำเป็นต้องเคลื่อนย้ายหรืออยู่ในท่านั่งนานๆ การใช้อุปกรณ์เหล่านี้จะช่วยพยุงแขนและลดแรงกดต่อข้อไหล่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

4. การบริหารร่างกายเพื่อเพิ่มความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ: เมื่อผู้ป่วยเริ่มมีกำลังวังชาขึ้น การบริหารกล้ามเนื้อโดยรอบข้อไหล่ให้กลับมาแข็งแรง จะช่วยลดโอกาสเกิด Subluxation และเพิ่มความมั่นคงของข้อ

ที่ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง แสนปิติ ด้วยประสบการณ์ดูแลผู้ป่วยกว่า 5,000 ครอบครัวตลอด 10 กว่าปี เราเข้าใจถึงความสำคัญของการป้องกันและรักษาปัญหาปวดไหล่

กภ. กุลฐิณี กลิ่นพูล (กภ.9032) ผู้ก่อตั้งศูนย์แสนปิติ จาก ม.มหิดล เน้นย้ำว่า การฟื้นฟูต้องทำอย่างเข้มข้นและต่อเนื่อง โดยมีนักกายภาพบำบัด 1:1 พร้อมผู้ช่วยฝึก ช่วยให้ผู้ป่วยได้รับการดูแลอย่างใกล้ชิด

โปรแกรมกายภาพบำบัดเข้มข้น 2-3 เซสชันต่อวัน ไม่เพียงช่วยฟื้นฟูการเคลื่อนไหว แต่ยังช่วยป้องกันและจัดการกับภาวะแทรกซ้อนต่างๆ เช่น ปวดไหล่ ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ด้วย 9 สาขาในกรุงเทพฯ และราคาเริ่มต้น 30,000 บาทต่อเดือน ทำให้ผู้ป่วยเข้าถึงการฟื้นฟูที่มีคุณภาพได้ง่ายขึ้น

บทสรุป: ไม่ใช่แค่เรื่องกายภาพ แต่คือคุณภาพชีวิต

อาการปวดไหล่หลัง Stroke ไม่ได้เป็นแค่ความเจ็บปวดทางกาย แต่ยังส่งผลต่อจิตใจและการมีส่วนร่วมในกิจกรรมฟื้นฟูอื่นๆ ซึ่งอาจชะลอการฟื้นตัวโดยรวมได้

ดังนั้น การให้ความสำคัญกับการดูแลข้อไหล่ตั้งแต่เนิ่นๆ และการฟื้นฟูโดยผู้เชี่ยวชาญจากศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง จึงเป็นสิ่งที่ไม่ควรมองข้าม

เพราะการเข้าใจถึงปัญหานี้ จะนำไปสู่การดูแลที่ถูกต้อง และช่วยให้ผู้ป่วย Stroke มีโอกาสกลับมาใช้ชีวิตได้อย่างมีความสุขอีกครั้ง