ไหล่หลุดหลัง Stroke: กลไกเกิด…และวิธีฟื้นฟู

ไหล่หลุดหลัง Stroke หรือ Shoulder Subluxation เป็นปัญหาพบบ่อยหลังเป็นอัมพาตครึ่งซีก ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมองจะช่วยได้อย่างไรบ้าง?

ทุกๆ 4 นาที มีคนไทย 1 คนต้องเผชิญกับโรคหลอดเลือดสมอง และเมื่อรอดชีวิตมาได้ ปัญหาที่ตามมามีมากมายกว่าที่คิด

หนึ่งในปัญหาที่พบบ่อยและสร้างความทุกข์ทรมานอย่างมาก คืออาการ “ไหล่หลุด” หรือ Shoulder Subluxation ซึ่งพบได้ถึง 81% ของผู้ป่วยอัมพาตครึ่งซีก

ทำไมไหล่ถึงหลุดหลัง Stroke?

ไหล่ของเราถูกยึดด้วยกล้ามเนื้อและเอ็นจำนวนมาก ทำหน้าที่คล้ายปุ่มจับลูกกอล์ฟ ที่มีกล้ามเนื้อประคองอยู่รอบๆ

เมื่อเกิด Stroke สมองส่วนที่ควบคุมการเคลื่อนไหวของแขนได้รับความเสียหาย ส่งผลให้กล้ามเนื้อบริเวณหัวไหล่อ่อนแรงหรือเป็นอัมพาต

แรงโน้มถ่วงจะดึงแขนลงมาอย่างต่อเนื่อง ทำให้กระดูกต้นแขน (humerus) เคลื่อนตัวออกจากเบ้าไหล่ (glenoid fossa) เกิดเป็นช่องว่างที่เราเรียกว่า Subluxation

Paci et al. (2005) ตีพิมพ์ใน Disability and Rehabilitation พบว่าการบาดเจ็บของกล้ามเนื้อรอบหัวไหล่และความอ่อนแรงเป็นปัจจัยหลักของ Shoulder Subluxation

นอกจากนี้ การจัดท่าที่ไม่เหมาะสม หรือการเคลื่อนย้ายผู้ป่วยที่ไม่ถูกวิธี ก็สามารถทำให้ไหล่หลุดได้ง่ายขึ้น

สัญญาณอันตรายของ Shoulder Subluxation

ผู้ป่วยอาจรู้สึกปวดไหล่ หรือมีอาการปวดร้าวลงแขน หรือบางรายอาจไม่รู้สึกปวดเลย เนื่องจากแขนยังอ่อนแรงอยู่มาก

สิ่งที่เราสังเกตได้คือ ไหล่ข้างที่อ่อนแรงจะดูห้อยต่ำกว่าอีกข้าง และอาจมีช่องว่างให้เราสามารถคลำเจอได้บริเวณใต้กระดูก acromion

หากปล่อยไว้นานๆ โดยไม่ได้รับการแก้ไข อาจนำไปสู่ภาวะไหล่ติด (frozen shoulder) ซึ่งทำให้การเคลื่อนไหวของแขนยากยิ่งขึ้น

กลยุทธ์การฟื้นฟูไหล่หลุด: Sling, FES, และกายภาพบำบัด

การฟื้นฟูไหล่หลุดหลัง Stroke มุ่งเน้นไปที่การลดความเจ็บปวด และการฟื้นฟูความแข็งแรงของกล้ามเนื้อเพื่อประคองข้อไหล่

1. การใช้ผ้าคล้องแขน (Sling): เป็นวิธีเบื้องต้นในการพยุงแขน เพื่อลดแรงดึงจากแรงโน้มถ่วง และป้องกันไม่ให้ไหล่หลุดมากขึ้น

การเลือก Sling ที่เหมาะสมเป็นสิ่งสำคัญ ควรเป็น Sling ที่พยุงแขนให้ถูกท่าทาง และไม่รัดแน่นจนเกินไป

2. การกระตุ้นไฟฟ้า Functional Electrical Stimulation (FES): เป็นเทคนิคที่ใช้กระแสไฟฟ้าอ่อนๆ กระตุ้นกล้ามเนื้อที่อ่อนแรงรอบหัวไหล่

การกระตุ้น FES ช่วยให้กล้ามเนื้อหดตัว ทำให้ข้อไหล่กลับเข้าสู่ตำแหน่งที่เหมาะสม และช่วยเพิ่มความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ

งานวิจัยของ Ada และ Foongchomcheay (2002) ตีพิมพ์ใน Australian Journal of Physiotherapy สนับสนุนว่า FES มีประสิทธิภาพในการลด Shoulder Subluxation และเพิ่มการเคลื่อนไหวของแขน

3. กายภาพบำบัดเข้มข้น: การออกกำลังกายเพื่อเสริมสร้างความแข็งแรงของกล้ามเนื้อรอบหัวไหล่ และกล้ามเนื้อลำตัว เป็นหัวใจสำคัญของการฟื้นฟู

นักกายภาพบำบัดจะออกแบบโปรแกรมที่เหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละราย เช่น การบริหารไหล่เพื่อเพิ่มช่วงการเคลื่อนไหว การออกกำลังกายเพื่อเพิ่มความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ rotator cuff และ deltoid

ที่ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง แสนปิติ เราเน้นการทำกายภาพบำบัดเข้มข้น 2-3 เซสชันต่อวัน โดยมีนักกายภาพบำบัด (PT) ดูแลแบบ 1:1 พร้อมผู้ช่วย

ผู้ก่อตั้งของเรา, กภ. กุลฐิณี กลิ่นพูล (ใบอนุญาต กภ.9032) จากมหาวิทยาลัยมหิดล เน้นย้ำถึงความสำคัญของการฟื้นฟูที่ครอบคลุมทุกมิติ

ทำไมต้องรีบฟื้นฟูตั้งแต่เนิ่นๆ?

การฟื้นฟูที่รวดเร็วและต่อเนื่องหลังเกิด Stroke มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อผลลัพธ์ที่ดี

หากปล่อยให้ไหล่หลุดเป็นเวลานาน อาจเกิดการบาดเจ็บของเส้นประสาทและเนื้อเยื่ออ่อน ทำให้การฟื้นตัวยากขึ้นในระยะยาว

การเริ่มต้นฟื้นฟูทันทีที่แพทย์อนุญาต จะช่วยป้องกันภาวะแทรกซ้อน ลดความเจ็บปวด และเพิ่มโอกาสในการกลับไปใช้ชีวิตประจำวันได้ดีขึ้น

ทางเลือกในการฟื้นฟู

การเลือกศูนย์ฟื้นฟูที่มีความเชี่ยวชาญเป็นสิ่งสำคัญ ปัจจุบันมีตัวเลือกมากมาย ทั้งโรงพยาบาลรัฐ โรงพยาบาลเอกชน และศูนย์ฟื้นฟูเฉพาะทาง

ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง อย่างแสนปิติ ที่มีประสบการณ์กว่า 10 ปี และดูแลผู้ป่วยกว่า 5,000 ครอบครัว มีความเชี่ยวชาญในการดูแลผู้ป่วย Stroke โดยเฉพาะ

เรามี 9 สาขาในกรุงเทพฯ และให้บริการกายภาพบำบัดเข้มข้น ในราคาเริ่มต้นประมาณ 30,000 บาทต่อเดือน เพื่อให้ผู้ป่วยได้รับการฟื้นฟูอย่างเต็มที่

การดูแลที่ถูกต้องและรวดเร็ว จะช่วยให้ผู้ป่วย Stroke กลับมามีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น และลดความเสี่ยงของปัญหาแทรกซ้อนที่ตามมาได้อย่างมีนัยสำคัญ