ไหล่หลัง Stroke: ภัยเงียบที่ 7 ใน 10 คนต้องเจอ

ปวดไหล่หลัง Stroke เป็นปัญหาใหญ่ที่ผู้ป่วยกว่า 70% ประสบ พบสาเหตุและแนวทางการดูแลจากศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง

ทุกๆ 10 คนที่เคยเป็นโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) จะมีถึง 7 คนที่ต้องเผชิญกับอาการปวดไหล่หลัง Stroke

นี่ไม่ใช่แค่เรื่องความเจ็บปวดทั่วไป แต่เป็น 'ภัยเงียบ' ที่ส่งผลกระทบอย่างรุนแรงต่อการฟื้นตัวและคุณภาพชีวิตผู้ป่วย

งานวิจัยของ Adey-Wakeling และคณะ ในปี 2015 ซึ่งตีพิมพ์ในวารสาร Stroke ระบุว่าอุบัติการณ์ของการปวดไหล่หลัง Stroke อยู่ที่ประมาณ 55% ถึง 84% ขึ้นอยู่กับเกณฑ์การวินิจฉัย

ตัวเลขเหล่านี้ย้ำเตือนว่าปัญหานี้เป็นเรื่องสามัญที่ไม่อาจมองข้ามได้

ทำไมไหล่จึงปวดหลัง Stroke?

ต้นเหตุของอาการปวดไหล่มักมาจากหลายปัจจัยที่ผสมผสานกัน ทำให้ไหล่ซึ่งเป็นข้อต่อที่เคลื่อนไหวได้มากที่สุดในร่างกายเกิดปัญหา

เมื่อสมองถูกทำลายจาก Stroke กล้ามเนื้อแขนขาซีกหนึ่งของผู้ป่วยมักจะไม่สามารถทำงานได้ตามปกติ

Subluxation: ไหล่หลุดไม่หลุด แต่หย่อนยาน

หลังจาก Stroke กล้ามเนื้อรอบข้อไหล่ที่เคยพยุงแขนให้มั่นคงจะอ่อนแรงลง

แรงโน้มถ่วงจะดึงแขนลง ทำให้กระดูกต้นแขน (humerus) เคลื่อนตัวหลุดออกจากเบ้าไหล่ (glenoid fossa) กลายเป็นภาวะ Subluxation

ถึงแม้จะไม่หลุดออกอย่างสมบูรณ์ แต่การหย่อนยานนี้ก็สร้างความตึงเครียดให้กับเนื้อเยื่อรอบๆ และเป็นสาเหตุสำคัญของอาการปวด

Spasticity: กล้ามเนื้อเกร็งค้างอย่างควบคุมไม่ได้

ไม่กี่สัปดาห์หรือเดือนหลัง Stroke ผู้ป่วยหลายคนจะมีอาการ Spasticity คือกล้ามเนื้อหดเกร็งมากผิดปกติ

กล้ามเนื้อรอบไหล่และแขน โดยเฉพาะกล้ามเนื้อหน้าอกและลูกหนู มักจะเกร็งและดึงรั้งแขนเข้าหาลำตัว

การหดเกร็งต่อเนื่องนี้ทำให้เกิดความไม่สมดุลของแรงในข้อไหล่ นำไปสู่ความเจ็บปวดและข้อจำกัดในการเคลื่อนไหว

Contracture: ยึดติดจนขยับไม่ได้

หาก Spasticity ไม่ได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม หรือผู้ป่วยเคลื่อนไหวแขนน้อยเกินไป

เนื้อเยื่ออ่อนรอบข้อไหล่ เช่น เอ็นและข้อต่อ จะเกิดการหดสั้นลงอย่างถาวร ทำให้เกิดภาวะ Contracture

ไหล่จะถูกล็อกในตำแหน่งที่งอและหมุนเข้าด้านใน และกลายเป็นสาเหตุถาวรของอาการปวดและการจำกัดการใช้งานแขน

การป้องกันและฟื้นฟู: กุญแจสำคัญ

งานวิจัยของ Lindgren และคณะ ในปี 2007 ซึ่งตีพิมพ์ในวารสาร Stroke เน้นย้ำถึงความสำคัญของการดูแลป้องกันและให้การฟื้นฟูตั้งแต่ระยะแรกเริ่ม

การปล่อยให้อาการปวดไหล่เกิดขึ้นและเรื้อรัง จะส่งผลโดยตรงต่อการฟื้นฟูในด้านอื่นๆ

มันทำให้ผู้ป่วยไม่กล้าใช้แขนข้างที่อ่อนแรง ส่งผลให้สมองไม่ได้รับการกระตุ้น และการฟื้นตัวยิ่งช้าลง

บทบาทของศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง

ที่ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง แสนปิติ ซึ่งมีประสบการณ์ดูแลผู้ป่วยกว่า 5,000 ครอบครัวยาวนานกว่า 10 ปี

เราเข้าใจถึงความซับซ้อนของอาการปวดไหล่หลัง Stroke และมีแนวทางการฟื้นฟูที่ครอบคลุม

นักกายภาพบำบัดจะประเมินหาสาเหตุเฉพาะของผู้ป่วยแต่ละราย ไม่ว่าจะเป็น Subluxation, Spasticity หรือ Contracture

แนวทางการฟื้นฟูที่ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง แสนปิติ

1. การจัดท่าและการพยุงแขน: การใช้ปลอกแขน (slings) หรืออุปกรณ์พยุงที่เหมาะสมจะช่วยลดแรงโน้มถ่วงที่ดึงแขนลง

สิ่งนี้ช่วยลดการเกิด Subluxation และป้องกันความเครียดต่อเนื้อเยื่อรอบไหล่

2. การขยับข้อไหล่แบบถูกวิธี: นักกายภาพบำบัด 1:1 จะทำการขยับข้อไหล่ของผู้ป่วยอย่างนุ่มนวลและสม่ำเสมอ

สิ่งนี้เป็นการป้องกัน Contracture และช่วยรักษาช่วงการเคลื่อนไหวของข้อต่อ

3. การลด Spasticity: ใช้เทคนิคต่างๆ เช่น การยืดกล้ามเนื้อ การประคบเย็น หรือการกระตุ้นไฟฟ้า

เป้าหมายคือลดความตึงเครียดของกล้ามเนื้อที่เกร็ง และทำให้กล้ามเนื้อผ่อนคลาย

4. เสริมสร้างความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ: เมื่อผู้ป่วยเริ่มควบคุมกล้ามเนื้อได้ดีขึ้น จะมีการฝึกออกกำลังกายเพื่อเพิ่มความแข็งแรงของกล้ามเนื้อรอบข้อไหล่

เพื่อให้กล้ามเนื้อสามารถพยุงข้อต่อได้ด้วยตัวเองในระยะยาว

ที่แสนปิติ เราจัดโปรแกรมกายภาพบำบัดที่เข้มข้น 2-3 เซสชันต่อวัน โดยมีนักกายภาพบำบัดดูแลแบบ 1:1 และมีผู้ช่วย ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้เห็นผลการฟื้นฟูอย่างชัดเจน

ด้วยสาขาถึง 9 แห่งในกรุงเทพฯ และราคาเริ่มต้นที่ 30,000 บาทต่อเดือน ทำให้ผู้ป่วยเข้าถึงการฟื้นฟูที่มีคุณภาพได้ง่ายขึ้น

ผู้ก่อตั้ง กภ. กุลฐิณี กลิ่นพูล (กภ.9032) จาก ม.มหิดล ยืนยันถึงการยึดมั่นในมาตรฐานการดูแลตามหลักวิชาการ

บทสรุป: ป้องกันดีกว่ารักษา

อาการปวดไหล่หลัง Stroke ไม่ได้เป็นเพียงความเจ็บปวดทางกาย แต่เป็นอุปสรรคสำคัญต่อการฟื้นฟูคุณภาพชีวิตของผู้ป่วย

การเข้าใจสาเหตุและเข้ารับการฟื้นฟูอย่างทันท่วงทีที่ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมองที่มีความเชี่ยวชาญ จึงเป็นกุญแจสำคัญ

มันช่วยให้ผู้ป่วยไม่เพียงแค่หายปวด แต่ยังสามารถกลับมาใช้ชีวิตได้อย่างมีความหมายมากที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้