เพศสัมพันธ์หลัง Stroke: เรื่องที่คนไม่ถาม แต่ 'สำคัญ' กว่าที่คิด
กว่า 50-75% ของผู้ป่วย Stroke ต้องเผชิญปัญหาเรื่องเพศสัมพันธ์หลังป่วย แต่กลับไม่ค่อยมีใครพูดถึง ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมองมีคำตอบ.
คุณรู้หรือไม่ว่า หนึ่งในประเด็นที่ผู้รอดชีวิตจากโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) ต้องเจอ แต่กลับถูกมองข้ามมากที่สุดคือเรื่องของ
เพศสัมพันธ์
ไม่ใช่แค่เรื่องความสุขส่วนตัว แต่ยังสะท้อนถึงคุณภาพชีวิต ความสัมพันธ์ และความมั่นใจของผู้ป่วยอย่างลึกซึ้ง
ข้อมูลจากงานวิจัยชี้ให้เห็นว่า ผู้ป่วย Stroke มากกว่าครึ่ง อาจเผชิญกับปัญหาด้านเพศสัมพันธ์ แต่ประเด็นนี้มักไม่ถูกหยิบยกมาพูดคุยในคลินิก
ทำไมหมอไม่ถาม? ทั้งที่คนไข้กว่าครึ่งมีปัญหา
Calabrò และคณะ (2011) ได้ตีพิมพ์ผลการศึกษาในวารสาร Journal of Sexual Medicine พบว่า ผู้ป่วย Stroke หลายคนประสบปัญหาในการกลับมามีเพศสัมพันธ์
ปัญหาเหล่านี้ครอบคลุมทั้งจากปัจจัยทางกายภาพ จิตใจ และความสัมพันธ์กับคู่ชีวิต
สถิติระบุว่า
50-75% ของผู้รอดชีวิตจาก Stroke มีรายงานปัญหาหรือความเปลี่ยนแปลงด้านเพศสัมพันธ์หลังเกิดโรค (Grenier-Genest et al., 2017)
ตัวเลขนี้สูงมากทีเดียว เมื่อเทียบกับความสนใจที่ประเด็นนี้ได้รับจากบุคลากรทางการแพทย์
สาเหตุหลักที่ทำให้เรื่องนี้ถูกละเลย อาจมาจากความไม่สบายใจในการพูดคุยทั้งของแพทย์และคนไข้ รวมถึงความเข้าใจผิดที่ว่าเรื่องนี้เป็นเรื่องรอง
อะไรคืออุปสรรคของการกลับมามีเพศสัมพันธ์หลัง Stroke?
อุปสรรคมีหลายด้าน ไม่ใช่แค่เรื่อง
กาย
แต่ยังรวมถึง
ใจ
และ
ความสัมพันธ์
จากงานวิจัยของ Calabrò และคณะ (2011) สามารถสรุปได้ดังนี้
1. ปัญหาทางกายภาพ
อาการอ่อนแรงครึ่งซีก (hemiparesis) ทำให้การเคลื่อนไหวจำกัด และอาจรู้สึกไม่ถนัดในท่าทางต่างๆ
ความรู้สึกที่เปลี่ยนไป เช่น ชา ลดลง หรือผิดเพี้ยน เป็นอีกปัจจัยที่ส่งผลต่ออารมณ์และความรู้สึกทางเพศ
ปัญหาการควบคุมปัสสาวะหรืออุจจาระ (incontinence) อาจสร้างความกังวลและลดความมั่นใจ
ความเมื่อยล้า (fatigue) เป็นอาการที่พบได้บ่อยหลัง Stroke และส่งผลโดยตรงต่อความต้องการทางเพศ
สำหรับผู้ชาย อาจมีปัญหาการแข็งตัวของอวัยวะเพศ (erectile dysfunction) ส่วนผู้หญิงอาจมีปัญหาช่องคลอดแห้ง
2. ปัญหาทางจิตใจและอารมณ์
ภาวะซึมเศร้า หรือความวิตกกังวล พบได้บ่อยถึง 1 ใน 3 ของผู้ป่วย Stroke ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้ความต้องการทางเพศลดลง
ปัญหาด้านภาพลักษณ์ (body image) ผู้ป่วยบางคนอาจรู้สึกว่าร่างกายตนเองเปลี่ยนไป ไม่น่าดึงดูดใจเหมือนเดิม
ความกลัวว่าจะเกิด Stroke ซ้ำ หรือหัวใจวายขณะมีเพศสัมพันธ์ ก็เป็นข้อวิตกที่พบบ่อย
3. ปัญหาด้านความสัมพันธ์
บทบาทที่เปลี่ยนไปของคู่ชีวิต เช่น จากคู่รักกลายเป็นผู้ดูแลหลัก อาจส่งผลต่อความสัมพันธ์ในเชิงกายภาพ
การสื่อสารที่บกพร่อง ไม่ว่าจะเป็นจากปัญหาด้านภาษา (aphasia) หรือความไม่กล้าพูดเรื่องละเอียดอ่อน
แล้วจะกอบกู้ 'ชีวิตรัก' หลัง Stroke ได้อย่างไร?
การฟื้นฟูหลัง Stroke ไม่ได้จำกัดอยู่แค่การกลับมาเดินได้ หรือใช้มือได้
แต่ยังรวมถึงการฟื้นฟู 'คุณภาพชีวิต' อย่างรอบด้าน ซึ่งรวมถึงเรื่องเพศสัมพันธ์ด้วย
ที่ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง
เราเชื่อว่าทุกมิติของชีวิตมีความสำคัญ
ขั้นตอนที่สามารถช่วยได้:
1.
พูดคุยกับแพทย์:
นี่คือสิ่งสำคัญอันดับแรก ไม่ต้องอายที่จะปรึกษาเรื่องนี้กับแพทย์หรือนักกายภาพบำบัด
บางทีอาจมีคำแนะนำเรื่องยา การปรับท่าทาง หรือการจัดการกับความเมื่อยล้า
2.
การฟื้นฟูทางกายภาพ:
โปรแกรมกายภาพบำบัดที่เข้มข้น ช่วยเพิ่มความแข็งแรง ความยืดหยุ่น และการควบคุมการเคลื่อนไหว
ที่ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง แสนปิติ ซึ่งมี 9 สาขาในกรุงเทพและดูแลผู้ป่วยกว่า 5,000 ครอบครัว ประสบการณ์กว่า 10 ปี
เราเน้นการทำกายภาพบำบัดเข้มข้น 2-3 เซสชัน/วัน แบบ PT 1:1 พร้อมผู้ช่วย เพื่อให้ผู้ป่วยฟื้นตัวได้เร็วและแข็งแรงขึ้น
เมื่อร่างกายพร้อม ความมั่นใจก็จะกลับคืนมา
3.
ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิต:
หากมีภาวะซึมเศร้า หรือความวิตกกังวลหลัง Stroke การปรึกษาจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาจะช่วยได้มาก
4.
การสื่อสารกับคู่ครอง:
เปิดใจคุยกันอย่างตรงไปตรงมาถึงความรู้สึก ความต้องการ และความกังวล
ความเข้าใจซึ่งกันและกันคือหัวใจของการประคับประคองความสัมพันธ์
5.
ปรับเปลี่ยนมุมมอง:
เพศสัมพันธ์ไม่ได้มีแค่การสอดใส่ แต่ยังมีวิธีอื่นๆ ในการแสดงความรัก ความใกล้ชิด
อาจต้องลองสำรวจและค้นหาประสบการณ์ใหม่ๆ ร่วมกัน
Insight: คุณภาพชีวิต ไม่เท่ากับแค่ 'รอดชีวิต'
การฟื้นฟูหลัง Stroke ไม่ได้เป็นเพียงการช่วยให้ผู้ป่วยกลับมาใช้ชีวิตได้ แต่เป็นการทำให้พวกเขามี 'คุณภาพชีวิต' ที่ดีที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้
ประเด็นเรื่องเพศสัมพันธ์เป็นส่วนหนึ่งที่สำคัญของมนุษย์ และไม่ควรถูกละเลย
กภ. กุลฐิณี กลิ่นพูล (กภ.9032) ผู้ก่อตั้งศูนย์แสนปิติ จาก ม.มหิดล ย้ำว่า
การฟื้นฟูควรครอบคลุมทุกมิติ ทั้งร่างกายและจิตใจ เพื่อให้ผู้ป่วยกลับมาใช้ชีวิตได้อย่างสมบูรณ์ที่สุด
หากคุณหรือคนในครอบครัวกำลังเผชิญปัญหาเหล่านี้ อย่าเก็บไว้คนเดียว
ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญที่ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง หรือบุคลากรทางการแพทย์ เพื่อหาแนวทางแก้ไข
การมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น เริ่มได้จากการกล้าที่จะพูดคุยในเรื่องที่เคยเป็น 'ข้อห้าม'
