เพศสัมพันธ์หลัง Stroke: คำถามที่หมอไม่ค่อยตอบ...แต่สำคัญยิ่งกว่าที่คิด

กว่า 50% ของผู้ป่วย Stroke มีปัญหาเพศสัมพันธ์ แต่กลับไม่ค่อยมีใครพูดถึง ที่ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง แสนปิติ เราเชื่อว่าทุกมิติของชีวิตสำคัญ

ลองนึกภาพว่าคุณหรือคนรักเพิ่งจะผ่านพ้นวิกฤต Stroke มาได้ แล้วชีวิตต้องเปลี่ยนไป ไม่ใช่แค่การเดิน การพูด หรือการกินเท่านั้น แต่มันรวมไปถึงเรื่องส่วนตัวที่บอบบางอย่าง ‘เพศสัมพันธ์’ ด้วย

หลายคนอาจจะไม่กล้าถามคุณหมอหรือนักกายภาพบำบัดเรื่องนี้ ด้วยความเขินอาย หรือคิดว่ามันไม่ใช่เรื่องสำคัญเท่าการฟื้นฟูร่างกายทั่วไป แต่งานวิจัยและผู้ที่ประสบปัญหานี้จริง ๆ กลับบอกเราว่า มันสำคัญมากกว่าที่คิดเอาไว้เยอะ

ทำไมเรื่องเพศสัมพันธ์หลัง Stroke ถึงถูกมองข้าม?

ในห้องตรวจ เรามักจะเน้นที่การฟื้นฟูกายภาพบำบัด เพื่อให้ผู้ป่วยกลับมาเดินได้ ช่วยเหลือตัวเองได้ ซึ่งนั่นก็ถูกแล้ว

แต่เรื่องเพศสัมพันธ์มักเป็นเรื่องส่วนตัวที่ทั้งผู้ป่วยและบุคลากรทางการแพทย์ไม่กล้าหยิบยกขึ้นมาคุย ด้วยความกังวลว่าไม่เหมาะสม หรือไม่รู้จะเริ่มต้นอย่างไร

ผลสำรวจหลายชิ้นชี้ให้เห็นว่า ผู้ป่วย Stroke จำนวนมากมีความต้องการที่จะกลับไปมีเพศสัมพันธ์ แต่กลับขาดข้อมูลและคำแนะนำที่ถูกต้อง

เสียงจากงานวิจัย: ปัญหาที่ไม่เล็กอย่างที่คิด

งานวิจัยโดย Calabrò et al. (2011) ที่ตีพิมพ์ใน J Sexual Medicine พบว่า

ผู้ป่วย Stroke มากกว่า 50-75% รายงานว่าประสบปัญหาทางเพศหลังเกิด Stroke

ปัญหานี้มีตั้งแต่การลดลงของความต้องการทางเพศ ความสามารถในการถึงจุดสุดยอด หรือแม้แต่ความกังวลเรื่องภาพลักษณ์ของตัวเอง

ปัญหาเหล่านี้ส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิต ความสัมพันธ์กับคู่ครอง และสุขภาพจิตของผู้ป่วยเป็นอย่างมาก ซึ่งเป็นสิ่งที่การฟื้นฟูทางกายภาพเพียงอย่างเดียวไม่สามารถแก้ไขได้

อะไรคือสาเหตุของปัญหาเหล่านี้?

สาเหตุมีหลายปัจจัย ทั้งทางกายภาพและจิตใจ

ทางกายภาพ อาจเกิดจากความอ่อนแรงของกล้ามเนื้อ ความรู้สึกที่ผิดปกติ การเปลี่ยนแปลงของระดับฮอร์โมน หรือผลข้างเคียงจากยาที่ใช้รักษา Stroke

ส่วนทางจิตใจ ความกังวล ความเครียด ภาวะซึมเศร้า หรือความไม่มั่นใจในรูปลักษณ์ร่างกาย ล้วนเป็นปัจจัยสำคัญที่บั่นทอนความต้องการและประสบการณ์ทางเพศ

แล้วจะกลับมามีเพศสัมพันธ์อย่าง 'ปลอดภัยและมีความสุข' ได้อย่างไร?

หัวใจสำคัญคือ 'การสื่อสาร' กับคู่ครอง และปรึกษาบุคลากรทางการแพทย์อย่างเปิดอก

งานวิจัยโดย Grenier-Genest et al. (2017) ใน Top Stroke Rehab ชี้ให้เห็นว่า การให้ข้อมูลและการสนับสนุนด้านเพศสัมพันธ์แก่ผู้ป่วย Stroke ยังเป็นสิ่งที่มีจำกัด และบุคลากรทางการแพทย์ควรมีบทบาทในการให้คำแนะนำเชิงรุกมากขึ้น

ที่ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง แสนปิติ (Sanpiti) ที่ดูแลผู้ป่วยมาแล้วกว่า 5,000 ครอบครัว และมีประสบการณ์ยาวนานกว่า 10 ปี เราเชื่อว่าการฟื้นฟูไม่ใช่แค่การเดินได้ แต่เป็นการกลับมาใช้ชีวิตให้มีความสุขและมีคุณภาพให้ได้มากที่สุด ในทุก ๆ มิติ

แม้เรื่องเพศสัมพันธ์จะไม่ใช่ประเด็นหลัก แต่เราพร้อมเป็นพื้นที่ปลอดภัยให้ผู้ป่วยและครอบครัวได้ปรึกษา เพื่อให้ได้รับข้อมูลที่ถูกต้องและปลอดภัย

คำแนะนำเบื้องต้น

1. ปรึกษาแพทย์: เพื่อประเมินความพร้อมของร่างกาย และระบุข้อควรระวัง หรือยาที่อาจมีผลกระทบ

2. สื่อสารกับคู่ครอง: พูดคุยอย่างเปิดอกถึงความรู้สึก ความกังวล และความต้องการ เพื่อให้สามารถปรับตัวและหาวิธีที่เหมาะสมร่วมกัน

3. ปรับเปลี่ยนท่าทาง: อาจต้องทดลองท่าทางใหม่ๆ ที่ให้ความสะดวกสบาย และลดแรงกดดันต่อร่างกาย

4. ระมัดระวังความดันโลหิต: พยายามหลีกเลี่ยงสถานการณ์ที่ทำให้ความดันโลหิตสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว ซึ่งเป็นปัจจัยเสี่ยงในการเกิด Stroke ซ้ำ

5. ทำกายภาพบำบัดอย่างสม่ำเสมอ: การมีร่างกายที่แข็งแรงขึ้น ยืดหยุ่นขึ้น จากการทำกายภาพบำบัดเข้มข้น (เช่นที่ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง แสนปิติ ที่มี PT 1:1 + ผู้ช่วย และทำ 2-3 เซสชัน/วัน) จะช่วยให้ร่างกายมีความพร้อมและลดความกังวลในการทำกิจกรรมต่างๆ รวมถึงเพศสัมพันธ์ด้วย

6. ใช้เวลาและอดทน: การฟื้นฟูใช้เวลา บางครั้งอาจต้องทดลองและปรับเปลี่ยนไปเรื่อยๆ อย่ากดดันตัวเองมากเกินไป

สรุป: คุณภาพชีวิตที่ดี = หลายมิติ

การฟื้นตัวหลัง Stroke ไม่ได้มีแค่เรื่องของการเดิน การพูด หรือการกินเท่านั้น แต่มันครอบคลุมถึงทุกมิติของการใช้ชีวิต รวมถึงเรื่องเพศสัมพันธ์ด้วย

การมองข้ามปัญหานี้ อาจทำให้ผู้ป่วยและคู่ครองประสบปัญหาสุขภาพจิตและความสัมพันธ์ได้ง่าย

ในยุคที่ข้อมูลเข้าถึงง่าย และเทคโนโลยีทางการแพทย์ก้าวหน้า บุคลากรทางการแพทย์ควรเป็นฝ่ายหยิบยกประเด็นนี้ขึ้นมาพูดคุย และให้คำแนะนำอย่างเหมาะสม เพื่อให้การฟื้นฟูสมบูรณ์แบบที่สุด

เพราะคุณ กภ. กุลฐิณี กลิ่นพูล (กภ.9032) จาก ม.มหิดล ผู้ก่อตั้งศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง แสนปิติ (ที่มี 9 สาขาในกรุงเทพ) ได้ย้ำเสมอว่า การฟื้นฟูที่ดีคือการคืนชีวิตให้กับผู้ป่วยและครอบครัวให้ได้มากที่สุดนั่นเอง