เบาหวาน vs. Stroke: ทำไมคนเป็นเบาหวานเสี่ยงอัมพฤกษ์สูงกว่า 2 เท่า?

รู้หรือไม่? เบาหวานไม่ได้น่ากลัวแค่ระดับน้ำตาล แต่ยังเป็นตัวการสำคัญที่เพิ่มความเสี่ยง Stroke ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง ขอไขข้อข้องใจถึงความเชื่อมโยงนี้.

ทุกๆ 4 นาที มีคนไทย 1 คนเป็นโรคหลอดเลือดสมอง หรือ Stroke

ตัวเลขนี้ฟังดูน่าตกใจ แต่มันคือความเป็นจริงที่เกิดขึ้นในสังคมของเรา

และในจำนวนผู้ป่วย Stroke ทั้งหมดนั้น คนที่เป็นโรคเบาหวานกลับมีความเสี่ยงสูงกว่าคนทั่วไปถึง 2 เท่า

คำถามคือ ทำไมโรคเบาหวานถึงเป็น “เพื่อนซี้” ที่พาเราเข้าใกล้ Stroke มากขนาดนั้น?

เบาหวาน: ภัยเงียบทำลายหลอดเลือด

ลองจินตนาการว่า หลอดเลือดของเราเป็นท่อส่งน้ำที่ทำงานหนักตลอดชีวิต

เมื่อเราเป็นเบาหวาน ร่างกายจะมีความผิดปกติในการจัดการน้ำตาลในเลือด ทำให้ระดับน้ำตาลสูงกว่าปกติอยู่เสมอ

น้ำตาลที่สูงเกินไปนี้ ไม่ได้อยู่เฉยๆ แต่มันกลับทำลายหลอดเลือดของเราอย่างช้าๆ แบบที่เราไม่ทันรู้ตัว

มันเหมือนกับการที่น้ำตาลไปเคลือบผนังท่อ ทำให้ผนังหลอดเลือดแข็งตัว หนาขึ้น และเสียความยืดหยุ่น

งานวิจัยของ Air & Kissela (2007) ที่ตีพิมพ์ในวารสาร Stroke ชี้ว่า เบาหวานเป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญที่เร่งให้เกิดภาวะหลอดเลือดแข็งตัว (atherosclerosis) ซึ่งเป็นสาเหตุหลักของ Stroke

เมื่อหลอดเลือดแข็งตัวและแคบลง การไหลเวียนของเลือดก็ไม่สะดวก เลือดไปเลี้ยงสมองได้ไม่พอ ทำให้สมองขาดออกซิเจน

นี่คือสาเหตุของ Stroke ชนิดสมองขาดเลือด (ischemic stroke) ซึ่งเป็นชนิดที่พบมากที่สุด

กลไกซับซ้อนที่นำไปสู่ Stroke

นอกจากการทำลายผนังหลอดเลือดโดยตรงแล้ว เบาหวานยังมีผลต่อระบบอื่นๆ ที่เพิ่มความเสี่ยง Stroke อีกด้วย

ผู้ป่วยเบาหวานมักจะมีภาวะไขมันในเลือดสูง ความดันโลหิตสูง และน้ำหนักเกินร่วมด้วย

ภาวะเหล่านี้เป็นเหมือน “พันธมิตร” ที่ทำงานร่วมกันเพื่อทำร้ายหลอดเลือดและหัวใจ

ยกตัวอย่างเช่น ความดันโลหิตสูง จะยิ่งทำให้แรงดันในหลอดเลือดเพิ่มขึ้น กดดันผนังหลอดเลือดที่เปราะบางอยู่แล้วจากการเป็นเบาหวานให้เสียหายมากขึ้น

ขณะที่ไขมันในเลือดสูง ก็จะยิ่งไปสะสมตามผนังหลอดเลือด ทำให้เกิดตะกรันไขมัน (plaque) อุดตันได้ง่ายขึ้น

Chen และคณะ (2016) ได้ศึกษาและตีพิมพ์ในวารสาร Stroke พบว่า การควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดร่วมกับการจัดการปัจจัยเสี่ยงอื่นๆ เช่น ความดันโลหิตและไขมัน มีความสำคัญอย่างยิ่งในการลดความเสี่ยง Stroke ในผู้ป่วยเบาหวาน

นอกจากนี้ เบาหวานยังเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดลิ่มเลือด ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญของการอุดตันในหลอดเลือดสมอง

ฟื้นฟูหลัง Stroke: บทบาทของศูนย์ฟื้นฟู

เมื่อ Stroke เกิดขึ้นแล้ว การฟื้นฟูอย่างทันท่วงทีและต่อเนื่องจึงเป็นสิ่งสำคัญที่สุด

ที่ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง เราเข้าใจดีว่า ผู้ป่วย Stroke ที่มีเบาหวานร่วมด้วย อาจมีความท้าทายในการฟื้นตัวมากกว่าปกติ

เพราะเบาหวานสามารถส่งผลต่อระบบประสาทและการฟื้นตัวของเนื้อเยื่อต่างๆ ได้

การฟื้นฟูจึงต้องออกแบบมาอย่างเฉพาะเจาะจง โดยคำนึงถึงภาวะเบาหวานของผู้ป่วยแต่ละราย

ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง แสนปิติ ซึ่งมี 9 สาขาในกรุงเทพฯ และดูแลผู้ป่วยมาแล้วกว่า 5,000 ครอบครัว ด้วยประสบการณ์กว่า 10 ปี

เราใช้แนวทางการกายภาพบำบัดแบบเข้มข้น 2-3 เซสชันต่อวัน โดยมีนักกายภาพบำบัดดูแลแบบ 1:1 พร้อมผู้ช่วย เพื่อให้ผู้ป่วยได้รับประโยชน์สูงสุด

กภ. กุลฐิณี กลิ่นพูล (ใบอนุญาต กภ.9032) ผู้ก่อตั้งศูนย์ฯ จาก ม.มหิดล เน้นย้ำถึงความสำคัญของการดูแลแบบองค์รวม ทั้งกายภาพ โภชนาการ และการควบคุมเบาหวาน

ค่าใช้จ่ายเริ่มต้นประมาณ 30,000 บาทต่อเดือน สำหรับการฟื้นฟูที่ใส่ใจในทุกรายละเอียด

ป้องกันวันนี้ ดีกว่าแก้ไขวันหน้า

ข้อมูลทั้งหมดนี้ชี้ให้เห็นชัดเจนว่า ความสัมพันธ์ระหว่างเบาหวานกับ Stroke นั้นเป็นเรื่องจริงจังที่ต้องให้ความสำคัญ

การควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดให้ดี ร่วมกับการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการใช้ชีวิต

เช่น การเลือกรับประทานอาหารที่มีประโยชน์ ออกกำลังกายสม่ำเสมอ และงดสูบบุหรี่

คือกุญแจสำคัญที่จะช่วยลดความเสี่ยงทั้งเบาหวานและ Stroke

การลงทุนในการดูแลสุขภาพของตัวเองวันนี้ คือการลงทุนที่คุ้มค่าที่สุด เพื่ออนาคตที่ปราศจากโรคภัย

และหากเกิดเหตุการณ์ไม่คาดฝันขึ้น ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมองก็พร้อมเป็นกำลังสำคัญในการฟื้นฟู ให้ผู้ป่วยกลับมาใช้ชีวิตได้อีกครั้ง