เดินเอียง เดินลากขาหลัง Stroke: ทำไมถึงเป็น และฟื้นฟูอย่างไร?

รู้ไหมว่าทำไมผู้ป่วย Stroke หลายคนถึงเดินเอียง เดินลากขา? บทความนี้จะเจาะลึกสาเหตุและวิธีการฟื้นฟูที่ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมองใช้.

ทุก 4 นาที มีคนไทย 1 คนต้องเผชิญหน้ากับ Stroke หรือหลอดเลือดสมอง

และหนึ่งในปัญหาใหญ่ที่ตามมาก็คือ 'การเดินผิดปกติ' ทั้งเดินเอียง เดินลากขา หรือยกขาได้ไม่สุด

คุณอาจเคยเห็นภาพเหล่านี้บ่อยครั้ง และสงสัยว่าเกิดจากอะไรกันแน่?

เมื่อสมองสั่งการผิดปกติ: การเดินแบบ Hemiparetic Gait

หลังจากการบาดเจ็บของสมองจาก Stroke ร่างกายมักจะมีอาการอ่อนแรงซีกใดซีกหนึ่ง ซึ่งทางการแพทย์เรียกว่า Hemiparesis

การอ่อนแรงนี้ส่งผลโดยตรงต่อการเคลื่อนไหว โดยเฉพาะการเดินที่ซับซ้อนกว่าที่เราคิด

ผลลัพธ์คือการเดินที่เรียกว่า 'Hemiparetic Gait' ซึ่งมีลักษณะเฉพาะ

งานวิจัยของ Beyaert และคณะ (2015) ที่ตีพิมพ์ในวารสาร Annals of Physical and Rehabilitation Medicine ระบุว่า การฟื้นฟูการเดินเป็นเป้าหมายหลักของผู้ป่วย Stroke กว่า 80% ที่ได้รับผลกระทบ

ลักษณะสำคัญของ Hemiparetic Gait คือ ขาข้างที่อ่อนแรงมักจะยืดและหมุนเข้าด้านใน (circumduction) หรือต้องยกสะโพกขึ้นเพื่อลากขาไปข้างหน้า

ส่วนแขนข้างเดียวกันก็จะงอเข้าหาลำตัว ทำให้เสียสมดุลและเพิ่มความเสี่ยงต่อการหกล้มอย่างมาก

เบื้องหลังการเดินผิดปกติ: Spasticity คือตัวการ

สาเหตุหลักที่ทำให้เกิดการเดินผิดปกติแบบนี้ คือ 'Spasticity' หรือภาวะกล้ามเนื้อหดเกร็ง

เมื่อสมองส่วนที่ควบคุมการเคลื่อนไหวเสียหาย มันจะส่งสัญญาณผิดพลาดไปยังกล้ามเนื้อ ทำให้กล้ามเนื้อเกร็งค้างมากกว่าปกติ

ความเกร็งนี้มักเกิดขึ้นในกลุ่มกล้ามเนื้อบางส่วน เช่น กล้ามเนื้อต้นขาด้านใน น่อง หรือข้อเท้า

งานวิจัยของ Patterson และคณะ (2008) ในวารสาร Stroke ชี้ให้เห็นว่า Spasticity เป็นปัจจัยสำคัญที่จำกัดการเคลื่อนไหวและการทำงานของผู้ป่วย Stroke

เมื่อกล้ามเนื้อเกร็งตลอดเวลา การขยับข้อต่อจึงทำได้ยากและไม่เป็นธรรมชาติ ทำให้เกิดท่าเดินที่ผิดแปลกไป

แก้ที่ต้นเหตุ: กายภาพบำบัดเพื่อคืนการเดิน

การฟื้นฟูการเดินจึงไม่ใช่แค่การฝึกให้เดิน แต่เป็นการแก้ไขกลไกที่ผิดปกติ

แนวทางหลักคือการ 'ลด Spasticity' และ 'ฝึกรูปแบบการเดินที่ถูกต้อง'

ที่ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง แสนปิติ เราให้ความสำคัญกับการฟื้นฟูที่เข้มข้นและตรงจุด

นักกายภาพบำบัดจะประเมิน Spasticity และรูปแบบการเดินของผู้ป่วยอย่างละเอียด เพื่อวางแผนการรักษาเฉพาะบุคคล

เทคนิคที่ใช้มีหลากหลาย เช่น การยืดกล้ามเนื้อ (Stretching) เพื่อลดความตึงตัว

การใช้เครื่องมือทางกายภาพบำบัด เช่น อุปกรณ์พยุงข้อเท้า (AFO) เพื่อจัดแนวข้อเท้าให้เหมาะสม

หรือการฝึกเดินบนลู่วิ่งไฟฟ้าพร้อมการพยุงน้ำหนัก (Body Weight Support Treadmill Training) เพื่อให้ผู้ป่วยได้ฝึกก้าวเดินในท่าทางที่ถูกต้องโดยไม่ต้องรับน้ำหนักเต็มที่

นอกจากนี้ การกระตุ้นไฟฟ้า (Electrical Stimulation) ก็เป็นอีกหนึ่งวิธีที่ช่วยลด Spasticity และกระตุ้นการทำงานของกล้ามเนื้อที่อ่อนแรง

ที่ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง แสนปิติ ผู้ป่วยจะได้รับการดูแลแบบ 1:1 กับนักกายภาพบำบัด

พร้อมผู้ช่วยดูแลตลอดทั้งวัน และโปรแกรมการฟื้นฟูที่เข้มข้นถึง 2-3 เซสชันต่อวัน

นี่คือแนวทางที่เราดูแลผู้ป่วยกว่า 5,000 ครอบครัวตลอด 10 ปีที่ผ่านมา ด้วย 9 สาขาในกรุงเทพฯ

ก้าวแรกสู่การเดินที่เป็นธรรมชาติ: บทบาทของกายภาพบำบัด

การฟื้นฟูการเดินหลัง Stroke ต้องอาศัยความเข้าใจในกลไกของสมองและกล้ามเนื้อ

ไม่ใช่แค่การบังคับให้เดิน แต่เป็นการ 'สอน' สมองให้กลับมาสั่งการกล้ามเนื้อได้อย่างมีประสิทธิภาพอีกครั้ง

กภ. กุลฐิณี กลิ่นพูล (ใบอนุญาต กภ.9032) ผู้ก่อตั้งศูนย์แสนปิติ จาก ม.มหิดล ได้ย้ำเสมอว่า การฟื้นฟูที่ดีที่สุดคือการสร้างความเข้าใจให้กับสมอง

การฝึกซ้ำๆ อย่างถูกวิธี ภายใต้การดูแลของผู้เชี่ยวชาญ จะช่วยให้ผู้ป่วย Stroke ค่อยๆ ฟื้นฟูการควบคุมกล้ามเนื้อและลด Spasticity ลงได้

จำไว้ว่า การเดินผิดปกติไม่ใช่จุดจบ แต่มันคือสัญญาณที่บอกว่าสมองต้องการการ 'เรียนรู้' ใหม่

การฟื้นฟูการเดินไม่ใช่แค่เรื่องของการเคลื่อนไหว แต่คือการคืนคุณภาพชีวิตและความเป็นอิสระให้กับผู้ป่วย

ที่ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง เราเชื่อมั่นว่า ทุกก้าวที่ผู้ป่วยเดินได้ดีขึ้น คือความสำเร็จร่วมกัน