สายให้อาหาร Stroke: เมื่อไรคือสัญญาณถอดออกได้?

กว่า 50% ของผู้ป่วย Stroke ต้องใช้สายให้อาหาร (NG Tube) แล้วเมื่อไหร่จะถึงเวลาถอดออกได้? ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง แสนปิติ มีคำตอบ

ทุก 1 ใน 2 ของผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง หรือ Stroke ต้องเผชิญกับปัญหาการกลืนลำบาก

นั่นหมายความว่า พวกเขาอาจจำเป็นต้องได้รับอาหารผ่าน 'สายให้อาหาร' หรือ NG Tube เพื่อประคับประคองชีวิตในช่วงแรก

แต่เมื่อไหร่กันแน่ ที่ผู้ป่วยจะสามารถถอดสายนี้ออก และกลับมาทานอาหารทางปากได้ตามปกติ?

ทำไมต้องใส่ NG Tube หลัง Stroke?

Stroke มักสร้างความเสียหายต่อสมองส่วนที่ควบคุมการกลืน ทำให้เกิดภาวะที่เรียกว่า 'Dysphagia' หรือภาวะกลืนลำบาก

หากปล่อยทิ้งไว้ ผู้ป่วยอาจสำลักอาหารเข้าสู่ปอด ซึ่งนำไปสู่ภาวะปอดอักเสบติดเชื้อ (Aspiration Pneumonia) ที่อันตรายถึงชีวิต

จากข้อมูลของ American Heart Association (AHA) และ American Stroke Association (ASA) ภาวะกลืนลำบากเป็นปัญหาสุขภาพที่พบได้บ่อยมากหลัง Stroke และเป็นสาเหตุสำคัญของการเสียชีวิตและทุพพลภาพ

การใส่สายให้อาหาร (NG Tube) จึงเป็นทางออกชั่วคราว เพื่อให้ผู้ป่วยได้รับสารอาหารและยาอย่างเพียงพอ และลดความเสี่ยงจากการสำลัก

งานวิจัย FOOD Trial (Dennis et al., 2005, The Lancet) พบว่าการให้อาหารทางสายยางทันทีหลัง Stroke ช่วยลดภาวะทุพพลภาพและอัตราการเสียชีวิตในผู้ป่วยที่มีภาวะกลืนลำบากรุนแรงได้อย่างมีนัยสำคัญ

สัญญาณบ่งชี้: เมื่อไหร่ที่พร้อมจะถอด?

การถอดสาย NG Tube ไม่ใช่เรื่องที่ตัดสินใจเองได้ แต่ต้องอาศัยการประเมินจากทีมแพทย์และนักบำบัดอย่างใกล้ชิด

เป้าหมายหลักคือ การมั่นใจว่าผู้ป่วยสามารถกลืนอาหารได้อย่างปลอดภัย และเพียงพอต่อความต้องการของร่างกาย

โดยทั่วไป มีหลายปัจจัยที่ใช้ในการพิจารณา:

1. การประเมินการกลืน (Swallowing Assessment): นักแก้ไขการพูด (Speech-Language Pathologist) หรือนักกายภาพบำบัด จะทำการทดสอบการกลืนอย่างละเอียด

ซึ่งอาจรวมถึงการทดสอบกลืนน้ำเปล่า, การกลืนอาหารเนื้อละเอียด, หรือการใช้เครื่องมือพิเศษ เช่น FEES (Fiberoptic Endoscopic Evaluation of Swallowing) หรือ VFSS (Videofluoroscopic Swallowing Study)

2. ความสามารถในการควบคุมศีรษะและลำตัว: ผู้ป่วยต้องสามารถทรงตัวและควบคุมท่าทางขณะรับประทานอาหารได้ดี

3. การรับรู้และสติสัมปชัญญะ: ผู้ป่วยควรมีระดับการรับรู้ที่ดีพอที่จะปฏิบัติตามคำสั่ง และตอบสนองต่อสิ่งกระตุ้นได้

4. ไม่มีอาการสำลักหรือไอขณะกลืน: นี่คือสัญญาณสำคัญที่บ่งบอกถึงความปลอดภัยในการกลืน

5. สามารถรับอาหารทางปากได้เพียงพอ: หากผู้ป่วยสามารถทานอาหารทางปากได้ปริมาณมากพอที่จะได้รับสารอาหารครบถ้วน ก็เป็นสัญญาณที่ดี

Cochrane Review โดย Gomes et al. (2014) ชี้ว่า การฟื้นฟูการกลืนอย่างเข้มข้น และการประเมินที่แม่นยำ เป็นหัวใจสำคัญในการเพิ่มโอกาสให้ผู้ป่วยสามารถถอดสายให้อาหารได้

บทบาทของศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง

การฟื้นฟูภาวะกลืนลำบากเป็นส่วนสำคัญของการฟื้นฟูผู้ป่วย Stroke

ที่ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมองอย่าง 'แสนปิติ' ซึ่งดูแลผู้ป่วยมาแล้วกว่า 5,000 ครอบครัว และมีประสบการณ์ยาวนานกว่า 10 ปี

เรามีทีมผู้เชี่ยวชาญเฉพาะทาง ทั้งนักกายภาพบำบัด (อย่าง กภ. กุลฐิณี กลิ่นพูล จาก ม.มหิดล ผู้ก่อตั้ง) นักแก้ไขการพูด และพยาบาล ที่ทำงานร่วมกัน

โปรแกรมการฟื้นฟูจะเน้นการฝึกกลืนที่เข้มข้นและเฉพาะเจาะจง อาจมีการกายภาพบำบัด 2-3 เซสชันต่อวัน และ PT 1:1 พร้อมผู้ช่วย เพื่อให้ผู้ป่วยพัฒนาความสามารถในการกลืนได้เร็วที่สุด

การฝึกกลืนอาจใช้เทคนิคที่หลากหลาย เช่น การกระตุ้นไฟฟ้าบริเวณลำคอ การฝึกกล้ามเนื้อที่เกี่ยวข้องกับการกลืน หรือการปรับท่าทางการกลืน

โดยที่ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง แสนปิติ มี 9 สาขาในกรุงเทพฯ ที่พร้อมให้การดูแลอย่างใกล้ชิด

ก้าวแรกสู่ชีวิตอิสระ

การถอดสายให้อาหารได้สำเร็จ ไม่ใช่แค่การกลับมากินได้ แต่ยังหมายถึงการได้กลับมามีปฏิสัมพันธ์ทางสังคม และคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นอย่างมาก

ความอดทน การฟื้นฟูที่สม่ำเสมอ และกำลังใจจากครอบครัว คือกุญแจสำคัญที่จะนำพาผู้ป่วยไปสู่จุดนั้น

ดังนั้น หากคุณหรือคนที่คุณรักกำลังเผชิญปัญหานี้ อย่าลังเลที่จะปรึกษาทีมแพทย์และผู้เชี่ยวชาญด้าน ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง เพื่อวางแผนการรักษาที่เหมาะสมที่สุด