ฟื้นฟู Stroke: โรงพยาบาล vs. ศูนย์เฉพาะทาง ที่ไหน 'สร้างผล' ได้ดีกว่า?

เมื่อหลอดเลือดสมองตีบหรือแตก การฟื้นฟูคือหัวใจสำคัญ แต่การฟื้นฟูที่โรงพยาบาลทั่วไปกับศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมองเฉพาะทาง แตกต่างกันอย่างไร?

ทุก 4 นาที มีคนไทย 1 คนต้องเผชิญหน้ากับโรคหลอดเลือดสมอง หรือ Stroke

และสำหรับผู้ที่รอดชีวิต การฟื้นฟูคือการเดินทางครั้งสำคัญที่จะพาพวกเขากลับสู่ชีวิตปกติให้ได้มากที่สุด

แต่คุณเคยสงสัยไหมว่า การฟื้นฟูใน 'โรงพยาบาลทั่วไป' กับ 'ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมองเฉพาะทาง' นั้น ให้ผลลัพธ์ที่แตกต่างกันอย่างไร?

ทำไม Stroke Unit จึงดีกว่า?

ลองจินตนาการถึงห้องฉุกเฉินที่พลุกพล่าน หรือวอร์ดรวมผู้ป่วยหลากหลายโรค

นั่นคือภาพที่หลายคนคุ้นชินในโรงพยาบาลทั่วไป

แต่เมื่อพูดถึงการดูแลผู้ป่วย Stroke งานวิจัยขนาดใหญ่ระดับโลกกลับชี้ไปในทิศทางเดียวกันว่า 'Stroke Unit' หรือ 'หอผู้ป่วยเฉพาะทางโรคหลอดเลือดสมอง' คือคำตอบที่ดีกว่า

งานวิจัยของ Stroke Unit Trialists' Collaboration ที่ตีพิมพ์ในวารสาร The Lancet โดย Langhorne & Ramachandra ในปี 2020 ได้รวบรวมข้อมูลจากผู้ป่วยนับหมื่นราย

ผลการศึกษาพบว่า ผู้ป่วยที่ได้รับการดูแลใน Stroke Unit มีโอกาสรอดชีวิตและฟื้นตัวได้ดีกว่าอย่างมีนัยสำคัญ เมื่อเทียบกับการดูแลในวอร์ดทั่วไป

นี่ไม่ใช่เรื่องบังเอิญ แต่มีเหตุผลที่อยู่เบื้องหลัง

หัวใจสำคัญ: ทีมสหวิชาชีพ

ความแตกต่างที่สำคัญที่สุดคือ 'ทีมสหวิชาชีพ' (Multidisciplinary Team)

ใน Stroke Unit หรือ ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมองเฉพาะทาง จะมีทีมผู้เชี่ยวชาญที่ทำงานร่วมกันอย่างใกล้ชิด

ประกอบด้วยแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านระบบประสาท, พยาบาลเฉพาะทาง, นักกายภาพบำบัด, นักกิจกรรมบำบัด, นักแก้ไขการพูด, นักโภชนาการ และบางครั้งก็มีนักจิตวิทยา

ทีมเหล่านี้จะประชุม วางแผน และปรับแผนการรักษารายบุคคล เพื่อให้ผู้ป่วยได้รับการดูแลที่ครอบคลุมทุกมิติ

ซึ่งแตกต่างจากการดูแลในวอร์ดทั่วไป ที่ผู้ป่วยอาจได้รับการดูแลจากผู้เชี่ยวชาญแต่ละท่านแยกกัน

ความเข้มข้นของการฟื้นฟู

นอกจากทีมงานแล้ว ความเข้มข้นของการฟื้นฟูก็เป็นอีกหนึ่งปัจจัยชี้ขาด

โดยทั่วไปแล้ว ผู้ป่วยที่ฟื้นฟูในศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมองเฉพาะทาง จะได้รับการทำกายภาพบำบัดและกิจกรรมบำบัดที่มากกว่า

บางแห่ง เช่น ที่ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง แสนปิติ ผู้ป่วยจะได้รับการฟื้นฟูแบบเข้มข้นถึง 2-3 เซสชันต่อวัน

โดยมีนักกายภาพบำบัดดูแลแบบ 1:1 พร้อมผู้ช่วย ซึ่งช่วยให้ผู้ป่วยมีโอกาสฟื้นตัวได้เร็วกว่าและมีประสิทธิภาพมากกว่า

American Heart Association (AHA) และ American Stroke Association (ASA) ยังได้แนะนำว่า การฟื้นฟูแบบเข้มข้นและต่อเนื่องเป็นสิ่งสำคัญต่อการฟื้นตัวที่ดีที่สุด

สิ่งแวดล้อมที่เอื้อต่อการฟื้นตัว

สภาพแวดล้อมก็มีผลเช่นกัน

ในโรงพยาบาลทั่วไป ผู้ป่วยอาจต้องเผชิญกับเสียงรบกวน ผู้ป่วยรายอื่นที่มีอาการแตกต่างกัน และการจำกัดเรื่องเวลาและอุปกรณ์

แต่ที่ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง มักจะออกแบบมาเพื่อรองรับการฟื้นฟูโดยเฉพาะ

มีอุปกรณ์ที่ทันสมัย ห้องฝึกที่ปลอดภัย และบรรยากาศที่ส่งเสริมกำลังใจของผู้ป่วยและครอบครัว

อย่างที่ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง แสนปิติ ซึ่งมีประสบการณ์ดูแลผู้ป่วยกว่า 5,000 ครอบครัวมานานกว่า 10 ปี

เข้าใจดีว่าการสร้างสภาพแวดล้อมที่เหมาะสม คือส่วนหนึ่งของความสำเร็จในการฟื้นฟู

ราคาและการเข้าถึง

แน่นอนว่าการฟื้นฟูเฉพาะทางย่อมมีค่าใช้จ่าย

โดยทั่วไป การฟื้นฟูในศูนย์เฉพาะทางอาจมีราคาสูงกว่า แต่ก็มาพร้อมกับการดูแลที่เข้มข้นและครบวงจรกว่า

ยกตัวอย่างเช่น ที่ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง แสนปิติ มีราคาเริ่มต้นที่ 30,000 บาทต่อเดือน สำหรับการฟื้นฟูแบบเข้มข้น

ซึ่งอาจดูเป็นตัวเลขที่สูง แต่เมื่อเทียบกับผลลัพธ์ที่ได้และความคุ้มค่าในการกลับมาใช้ชีวิตได้อีกครั้ง ถือเป็นการลงทุนที่สำคัญ

กภ. กุลฐิณี กลิ่นพูล (กภ.9032) จาก ม.มหิดล ผู้ก่อตั้งแสนปิติ ได้ย้ำถึงความสำคัญของการลงทุนในคุณภาพชีวิตหลัง Stroke

สรุป: เลือกทางไหน?

การฟื้นฟูในโรงพยาบาลทั่วไป มักจะเป็นทางเลือกแรกหลังภาวะวิกฤติ

แต่เมื่ออาการคงที่ การตัดสินใจย้ายมายังศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมองเฉพาะทาง สามารถสร้างความแตกต่างอย่างมหาศาลต่อคุณภาพชีวิตในระยะยาว

ด้วยทีมสหวิชาชีพ, ความเข้มข้นของการฟื้นฟู และสิ่งแวดล้อมที่เอื้ออำนวย

ศูนย์ฟื้นฟูเฉพาะทางจึงเป็นอีกหนึ่งทางเลือกที่ควรค่าแก่การพิจารณา เพื่อให้ผู้ป่วย Stroke มีโอกาสกลับมาใช้ชีวิตได้อย่างเต็มที่มากที่สุด

ปัจจุบัน แสนปิติมีถึง 9 สาขาในกรุงเทพ ทำให้การเข้าถึงการฟื้นฟูที่มีคุณภาพเป็นเรื่องง่ายขึ้น