ปวดไหล่หลัง Stroke: 70% ต้องเจอ...ทำไมถึงปวด และจะป้องกันได้อย่างไร?

รู้หรือไม่? 70% ของผู้ป่วย Stroke ต้องเผชิญกับปวดไหล่หลัง Stroke ทำความเข้าใจสาเหตุและวิธีป้องกันที่ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง.

ทุก 5 นาที มีคนไทย 1 คนต้องเสียชีวิตจากโรคหลอดเลือดสมอง หรือเป็นอัมพฤกษ์ อัมพาต

และในบรรดาผู้รอดชีวิตเหล่านี้ ปัญหาหนึ่งที่หลายคนต้องเผชิญคือ 'การปวดไหล่หลัง Stroke'

ตัวเลขน่าตกใจคือ สูงถึง 70% ของผู้ป่วย Stroke จะมีอาการปวดไหล่ด้านที่อ่อนแรง

นี่ไม่ใช่แค่ความไม่สบายตัว แต่เป็นอุปสรรคสำคัญในการฟื้นฟู

ทำไมไหล่ถึงปวดหลัง Stroke?

สมองที่เสียหายจาก Stroke ส่งผลต่อการควบคุมกล้ามเนื้อ ทำให้แขนอ่อนแรง ไม่สามารถพยุงข้อไหล่ได้ตามปกติ

สาเหตุหลักๆ แบ่งได้เป็น 3 ปัจจัยสำคัญ

1. Subluxation หรือข้อไหล่หลุดกึ่งกลาง

เมื่อกล้ามเนื้อรอบข้อไหล่อ่อนแรงหรือเป็นอัมพาต

แรงโน้มถ่วงจะดึงแขนลง ทำให้หัวกระดูกต้นแขนเคลื่อนตัวออกจากเบ้าข้อไหล่เล็กน้อย

งานวิจัยของ Adey-Wakeling และคณะ ในปี 2015 ที่ตีพิมพ์ในวารสาร Stroke ชี้ว่า subluxation เป็นปัจจัยสำคัญที่สัมพันธ์กับการปวดไหล่หลัง Stroke

แม้จะไม่ใช่การหลุดแบบเต็มที่ แต่การที่กระดูกไม่เข้าที่นี้ สร้างแรงตึงเครียดต่อเส้นเอ็นและเนื้อเยื่อรอบๆ อย่างมาก

2. Spasticity หรือภาวะกล้ามเนื้อหดเกร็ง

หลังจาก Stroke สมองอาจส่งสัญญาณผิดปกติ ทำให้กล้ามเนื้อแข็งเกร็งโดยไม่สามารถควบคุมได้

กล้ามเนื้อบางส่วนจะตึงตัวมากเกินไป โดยเฉพาะกล้ามเนื้อที่ดึงแขนเข้าหาลำตัว

การเกร็งค้างนี้ทำให้ข้อไหล่อยู่ในท่าที่ไม่ถูกต้อง และเกิดอาการปวดตามมา

3. Contracture หรือภาวะข้อติด

หากแขนไม่ได้เคลื่อนไหวเป็นเวลานานๆ เนื้อเยื่อรอบข้อไหล่จะเริ่มหดตัวและแข็ง

ทำให้การเคลื่อนไหวของข้อไหล่ถูกจำกัด และเมื่อพยายามจะเคลื่อนไหว ก็จะเกิดอาการปวดอย่างรุนแรง

ภาวะข้อติดนี้สามารถเกิดได้จากการไม่ได้ฟื้นฟูอย่างต่อเนื่องหรือถูกต้อง

สัญญาณอันตราย: เมื่อไหร่ที่ต้องระวัง?

อาการปวดไหล่หลัง Stroke มักเริ่มจากการปวดเล็กน้อยในไม่กี่สัปดาห์แรก

แต่หากไม่รับการดูแลที่เหมาะสม อาการจะรุนแรงขึ้น และเป็นเรื้อรัง

Lindgren และคณะ ในปี 2007 รายงานในวารสาร Stroke ว่า การปวดไหล่ที่เกิดขึ้นในช่วงแรกๆ มักสัมพันธ์กับอาการอ่อนแรงที่รุนแรง

หากสังเกตว่าแขนบวม มีสีผิวเปลี่ยนแปลง หรือรู้สึกเย็นกว่าปกติ อาจเป็นสัญญาณของภาวะซับซ้อนอื่นๆ

ป้องกันดีกว่าแก้: กลยุทธ์สำคัญที่ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง

การป้องกันเป็นกุญแจสำคัญในการจัดการปวดไหล่หลัง Stroke

ที่ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง เราเน้นการดูแลแบบองค์รวมตั้งแต่เนิ่นๆ

จากประสบการณ์ดูแลผู้ป่วยกว่า 5,000 ครอบครัวตลอด 10 ปี เราพบว่ากลยุทธ์เหล่านี้ได้ผลดี

1. การจัดท่าที่ถูกต้อง (Proper Positioning)

เมื่ออยู่บนเตียงหรือนั่งรถเข็น การจัดท่าที่รองรับแขนด้านที่อ่อนแรงเป็นสิ่งสำคัญมาก

เช่น การใช้หมอนรองแขน เพื่อป้องกันการห้อยตกลงของข้อไหล่ ลดแรงดึงดูด

ทีมกายภาพบำบัดที่ศูนย์แสนปิติจะให้คำแนะนำเรื่องการจัดท่าที่เหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละราย

2. การเคลื่อนไหวเบาๆ และการยืดเหยียด (Gentle Range of Motion and Stretching)

แม้แขนจะอ่อนแรง แต่การเคลื่อนไหวข้อไหล่เบาๆ อย่างสม่ำเสมอเป็นสิ่งจำเป็น

นักกายภาพบำบัดจะช่วยเคลื่อนไหวข้อไหล่ในแนวทางที่ปลอดภัย เพื่อป้องกันข้อไหล่ติด

การยืดเหยียดจะช่วยลดภาวะกล้ามเนื้อหดเกร็ง (spasticity) เมื่อเริ่มมีการฟื้นตัว

3. กายภาพบำบัดเพื่อเสริมสร้างความแข็งแรง (Strengthening Exercises)

เมื่อผู้ป่วยเริ่มมีกำลัง ฟื้นฟูอาการปวดไหล่หลัง Stroke ก็จะใช้การออกกำลังกายเสริมสร้างกล้ามเนื้อ

กล้ามเนื้อรอบข้อไหล่ที่แข็งแรง จะช่วยพยุงข้อและลดความเสี่ยงของการหลุดของข้อไหล่

ที่ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง แสนปิติ นักกายภาพบำบัด (PT 1:1) จะดูแลอย่างใกล้ชิด

ด้วยโปรแกรมกายภาพบำบัดเข้มข้น 2-3 เซสชันต่อวัน ซึ่งราคาเริ่มต้นเพียง 30,000 บาท/เดือน

4. การใช้เครื่องพยุงหรือประคองแขน (Slings or Supports)

ในบางกรณี อาจจำเป็นต้องใช้อุปกรณ์พยุงแขน เพื่อช่วยลดแรงดึงของไหล่

แต่อุปกรณ์เหล่านี้ควรเลือกใช้ภายใต้คำแนะนำของนักกายภาพบำบัด

เพราะการใช้ผิดวิธีอาจทำให้เกิดปัญหาอื่นๆ ตามมาได้

ทิ้งท้าย: ความใส่ใจคือจุดเริ่มต้นของการฟื้นฟู

การปวดไหล่หลัง Stroke ไม่ใช่ชะตากรรมที่ต้องยอมรับ

แต่เป็นปัญหาที่สามารถจัดการและป้องกันได้ด้วยความเข้าใจและการดูแลที่ถูกต้อง

คุณ กภ. กุลฐิณี กลิ่นพูล (กภ.9032) ผู้ก่อตั้งศูนย์แสนปิติ จาก ม.มหิดล ยืนยันว่าการฟื้นฟูที่ใส่ใจในรายละเอียดเล็กๆ น้อยๆ เช่นนี้ คือหัวใจสำคัญ

การเข้ารับการฟื้นฟูที่ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมองที่มีความเชี่ยวชาญ จะช่วยให้ผู้ป่วยกลับมามีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นได้อย่างยั่งยืน