ปวดไหล่หลัง Stroke: ภัยเงียบที่ 70% ต้องเจอ

รู้หรือไม่ว่า 70% ของผู้ป่วย Stroke ต้องประสบปัญหาปวดไหล่? ปัญหานี้ส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตอย่างมาก การเลือกศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมองที่มีความเชี่ยวชาญจึงสำคัญ

ทุก 4 นาที มีคนไทย 1 คนเป็นโรคหลอดเลือดสมอง และหนึ่งในปัญหาที่ตามมาติดๆ คือ 'อาการปวดไหล่' ที่หลายคนอาจมองข้าม

ตัวเลขไม่น่าฟังนี้มาจากงานวิจัยหลายชิ้น ที่ระบุว่าประมาณ 70% ของผู้ป่วย Stroke ต้องเผชิญกับปัญหานี้

ทำไมไหล่ถึงปวดหลัง Stroke?

ไหล่เป็นข้อที่ซับซ้อนและมีความมั่นคงน้อยกว่าข้ออื่น ทำให้มีความเสี่ยงสูงต่อการบาดเจ็บเมื่อกล้ามเนื้ออ่อนแรงหรือไม่ทำงาน

ในผู้ป่วย Stroke สมองบางส่วนถูกทำลาย ทำให้การควบคุมกล้ามเนื้อแขนและไหล่ข้างหนึ่งเสียไป

กล้ามเนื้อรอบไหล่ที่เคยประคองข้อต่อจึงอ่อนแรงลง หรือทำงานผิดปกติ

สาเหตุหลักที่ทำให้ไหล่ปวด

อาการปวดไหล่หลัง Stroke มีหลายสาเหตุ แต่หลักๆ แล้วมาจากกลไกที่ซับซ้อน

1. Subluxation (ไหล่หลุดบางส่วน) นี่คือหนึ่งในสาเหตุที่พบบ่อยที่สุด

เมื่อกล้ามเนื้อรอบหัวไหล่อ่อนแรงลงจากความเสียหายของสมอง หัวไหล่จึงหย่อนคล้อยลงมา ทำให้รู้สึกไม่มั่นคงและเกิดการเสียดสีได้

งานวิจัยโดย Adey-Wakeling และคณะ ในปี 2015 ที่ตีพิมพ์ในวารสาร Stroke ระบุว่าภาวะ Subluxation เป็นปัจจัยสำคัญที่สัมพันธ์กับอาการปวดไหล่หลัง Stroke

2. Spasticity (ภาวะเกร็งตัวของกล้ามเนื้อ) กล้ามเนื้อเกร็งตัวผิดปกติที่บริเวณไหล่และรอบๆ

ภาวะนี้ทำให้กล้ามเนื้อบางส่วนหดรั้งผิดปกติ ดึงข้อไหล่ให้อยู่ในท่าที่ไม่ถูกต้อง จนเกิดแรงกดและการบาดเจ็บ

Lindgren และคณะ ได้ศึกษาเรื่องนี้ในปี 2007 ตีพิมพ์ในวารสาร Stroke พบว่า Spasticity ส่งผลต่อการจำกัดการเคลื่อนไหวและการเกิดอาการปวดอย่างมีนัยสำคัญ

3. Contracture (ข้อยึดติด) หากไม่ได้ขยับข้อไหล่มาระยะหนึ่ง เนื้อเยื่อรอบๆ ข้อก็จะหดสั้นลง

ทำให้เคลื่อนไหวไหล่ได้ไม่สุด และเมื่อพยายามจะเคลื่อนไหวก็จะเกิดอาการปวด

ปัญหาเหล่านี้มักเกิดร่วมกัน ทำให้การดูแลจัดการมีความซับซ้อน

สัญญาณอันตรายที่คุณต้องระวัง

ผู้ป่วยหรือญาติควรสังเกตอาการผิดปกติ เช่น ปวดเวลาขยับแขน, กล้ามเนื้อไหล่เกร็ง, หรือไหล่ข้างที่อ่อนแรงดูต่ำกว่าอีกข้าง

หากละเลย อาจนำไปสู่ภาวะไหล่ติดเรื้อรัง ซึ่งฟื้นฟูได้ยากขึ้นมาก

การป้องกันและฟื้นฟู: หัวใจสำคัญ

การป้องกันอาการปวดไหล่หลัง Stroke ควรเริ่มต้นตั้งแต่เนิ่นๆ ทันทีที่ผู้ป่วยพ้นภาวะวิกฤต

หลักการสำคัญคือ การจัดท่าทางที่เหมาะสม การพยุงแขนที่อ่อนแรง และการเคลื่อนไหวข้อต่ออย่างสม่ำเสมอ

ที่ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง Sanpiti เราเน้นโปรแกรมกายภาพบำบัดที่เข้มข้นและเป็นส่วนตัว

โดย กภ. กุลฐิณี กลิ่นพูล (กภ.9032) ผู้ก่อตั้งศูนย์ฯ จาก ม.มหิดล ได้วางแนวทางที่ให้ความสำคัญกับการป้องกันภาวะแทรกซ้อนเหล่านี้

ทีมนักกายภาพบำบัด 1:1 พร้อมผู้ช่วย จะดูแลอย่างใกล้ชิด เพื่อให้แน่ใจว่าผู้ป่วยได้รับท่าทางที่ถูกต้อง และการเคลื่อนไหวที่เหมาะสม

โปรแกรมกายภาพบำบัดเข้มข้น 2-3 เซสชันต่อวัน ช่วยให้กล้ามเนื้อได้รับการกระตุ้นและเรียนรู้การทำงานได้อย่างต่อเนื่อง

การใช้เครื่องมือพยุงแขนที่เหมาะสม เช่น แขนสลิง (sling) หรืออุปกรณ์พยุงแขนอื่นๆ เป็นสิ่งจำเป็นในช่วงแรก

เพื่อลดแรงโน้มถ่วงที่กระทำต่อข้อไหล่ และป้องกันการเกิด Subluxation

นอกจากนี้ การบำบัดด้วยมือ (manual therapy) และการบริหารร่างกายเพื่อเพิ่มความแข็งแรงของกล้ามเนื้อรอบไหล่ก็เป็นส่วนสำคัญ

ปัจจุบันมีเทคโนโลยีเข้ามาช่วยในการฟื้นฟูหลายประเภท เช่น เครื่องกระตุ้นไฟฟ้า (FES) ที่ช่วยกระตุ้นกล้ามเนื้อให้ทำงาน และเครื่องมือพยุงแบบแขวน (overhead sling support)

ที่ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง แสนปิติ ด้วยประสบการณ์ดูแลผู้ป่วยกว่า 5,000 ครอบครัวตลอด 10 ปี ใน 9 สาขาในกรุงเทพ ทำให้เราเข้าใจถึงความซับซ้อนของการฟื้นฟู

และจัดโปรแกรมที่ตอบโจทย์ผู้ป่วยแต่ละรายโดยเฉพาะ ในราคาเริ่มต้น 30,000 บาทต่อเดือน

Insight: อย่าให้ Small Problem กลายเป็น Big Problem

อาการปวดไหล่หลัง Stroke อาจดูเหมือนเป็นปัญหายิบย่อย แต่หากไม่ได้รับการดูแลที่ถูกวิธี มันสามารถขัดขวางการฟื้นฟูอื่นๆ ได้ทั้งหมด

ผู้ป่วยอาจหลีกเลี่ยงการเคลื่อนไหวแขนเพราะความเจ็บปวด ส่งผลให้ขีดความสามารถในการทำกิจวัตรประจำวันลดลง

และยังอาจทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อนอื่นๆ ตามมา เช่น ไหล่ยึดติดหรือกล้ามเนื้ออ่อนแรงมากขึ้น

ดังนั้น การให้ความสำคัญกับการป้องกันและการฟื้นฟูไหล่ตั้งแต่ต้น เป็นกุญแจสำคัญที่จะช่วยให้ผู้ป่วย Stroke กลับมาใช้ชีวิตได้อย่างมีคุณภาพมากที่สุด

การฟื้นฟูที่ใส่ใจในทุกรายละเอียดเล็กๆ น้อยๆ คือความแตกต่างที่ยิ่งใหญ่ในผลลัพธ์ระยะยาว