ปวดไหล่หลัง Stroke: ภัยเงียบที่ 70% ต้องเจอ...ทำไมถึงเป็น?

รู้ไหมว่า 70% ของผู้ป่วย Stroke ต้องทนกับอาการปวดไหล่หลัง Stroke? นี่คือภัยเงียบที่คุกคามคุณภาพชีวิต และเป็นปัญหาใหญ่ที่ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมองต้องเจอ

ลองจินตนาการถึงชีวิตที่ต้องเผชิญกับอัมพาตครึ่งซีก

การเคลื่อนไหวที่เคยง่ายดาย กลับกลายเป็นเรื่องยากลำบาก

แต่รู้หรือไม่ว่า นอกจากปัญหาเรื่องการเคลื่อนไหวแล้ว ยังมี 'ภัยเงียบ' อีกอย่างที่รอคุกคามผู้ป่วย Stroke อีกจำนวนมาก

นั่นคือ อาการ 'ปวดไหล่หลัง Stroke' หรือ Post-Stroke Shoulder Pain (PSSP)

ตัวเลขน่าตกใจคือ ประมาณ 70% ของผู้ป่วย Stroke จะมีอาการนี้เกิดขึ้น

Adey-Wakeling และคณะ (2015) จากงานวิจัยที่ตีพิมพ์ในวารสาร Stroke พบว่าอุบัติการณ์ของการปวดไหล่หลัง Stroke อยู่ที่ 5-84% ซึ่งเป็นปัญหาสำคัญที่ส่งผลกระทบต่อการฟื้นฟู

แล้วทำไมอาการปวดไหล่นี้ถึงพบบ่อยขนาดนั้น และมันเกิดจากอะไร?

3 สาเหตุหลัก...ทำไมไหล่ถึงปวดจี๊ด

ปัญหาหลักๆ ที่ทำให้ผู้ป่วย Stroke ปวดไหล่ มักจะมาจาก 3 กลไกสำคัญ

ซึ่งล้วนเกี่ยวข้องกับการทำงานที่ผิดปกติของกล้ามเนื้อและระบบประสาทหลังจากการบาดเจ็บของสมอง

1. Subluxation: ข้อไหล่หลุดกึ่งหนึ่ง

เมื่อสมองถูกทำลาย กล้ามเนื้อรอบๆ ข้อไหล่ที่เคยช่วยพยุงแขนให้มั่นคง ก็อ่อนแรงลง

โดยเฉพาะกล้ามเนื้อในกลุ่ม Rotator Cuff และ Deltoid

เมื่อขาดแรงพยุงจากกล้ามเนื้อเหล่านี้ น้ำหนักของแขนก็จะดึงข้อไหล่ให้ 'ห้อย' ต่ำลง

ช่องว่างระหว่างกระดูกหัวไหล่ (Humerus) กับกระดูกเบ้าไหล่ (Glenoid) จึงกว้างขึ้น

นี่คือภาวะที่เรียกว่า Shoulder Subluxation หรือข้อไหล่หลุดออกจากเบ้าเพียงเล็กน้อย

และมันเป็นสาเหตุสำคัญที่นำไปสู่อาการปวด

2. Spasticity: กล้ามเนื้อเกร็งตัวผิดปกติ

หลัง Stroke ระบบประสาทสั่งการทำงานของกล้ามเนื้ออาจผิดเพี้ยนไป

ทำให้กล้ามเนื้อบางกลุ่ม เช่น กล้ามเนื้อที่งอข้อศอกและหมุนไหล่เข้าด้านใน เกิดการเกร็งตัวผิดปกติ หรือที่เรียกว่า Spasticity

การเกร็งตัวนี้ทำให้ข้อไหล่ถูกดึงรั้งอยู่ในท่าที่ไม่เหมาะสมเป็นเวลานาน

มันสร้างแรงกดดันต่อโครงสร้างรอบๆ ข้อไหล่ ทั้งเอ็นและกระดูกอ่อน

Lindgren และคณะ (2007) ได้ศึกษาความสัมพันธ์ระหว่าง Spasticity และความเจ็บปวดในผู้ป่วย Stroke และพบว่า Spasticity มีบทบาทสำคัญต่อการเกิด PSSP

ซึ่งท้ายที่สุดก็นำไปสู่อาการปวดเรื้อรัง

3. Contracture: ข้อไหล่ยึดติด

เมื่อข้อไหล่อยู่ในท่าที่ไม่เหมาะสมเป็นเวลานาน ประกอบกับกล้ามเนื้ออ่อนแรงและมีการเกร็งตัว

หากไม่มีการเคลื่อนไหวหรือทำกายภาพบำบัดอย่างสม่ำเสมอ ข้อไหล่อาจเกิดภาวะยึดติดได้

นี่เรียกว่า Shoulder Contracture หรือ Frozen Shoulder

เมื่อข้อไหล่ยึดติด การขยับแขนจะทำได้จำกัดและเจ็บปวดมาก

ซึ่งเป็นอุปสรรคสำคัญต่อการฟื้นฟู และการใช้ชีวิตประจำวันของผู้ป่วย

ป้องกันปวดไหล่...ทำได้จริงหรือ?

แน่นอนว่า 'การป้องกัน' ย่อมดีกว่า 'การแก้ไข' เสมอ

การป้องกันอาการปวดไหล่หลัง Stroke ต้องเริ่มทำตั้งแต่ระยะแรกๆ หลังเกิดโรค

และต้องทำอย่างต่อเนื่อง

หัวใจสำคัญคือ 'การจัดท่าที่ถูกต้อง' และ 'การเคลื่อนไหวอย่างสม่ำเสมอ'

ไม่ว่าจะเป็นการนอน การนั่ง หรือการเคลื่อนย้ายตัว

แขนข้างที่อ่อนแรงต้องได้รับการประคองหรือจัดท่าทางให้เหมาะสมอยู่เสมอ

เพื่อลดการถูกดึงรั้งและป้องกันการเกิด Subluxation

การทำกายภาพบำบัดในระยะแรกมีความสำคัญอย่างยิ่ง

นักกายภาพบำบัดจะช่วยเคลื่อนไหวข้อไหล่ แขน และมือของผู้ป่วยอย่างอ่อนโยน

เพื่อรักษาช่วงการเคลื่อนไหว (Range of Motion) ไม่ให้เกิดภาวะยึดติด

และยังมีเทคนิคต่างๆ เช่น การใช้สายคล้องแขน (Sling) หรืออุปกรณ์พยุงข้อไหล่

เพื่อลดแรงดึงที่กระทำต่อข้อไหล่เมื่อผู้ป่วยอยู่ในท่าตั้งตรง

ที่ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง แสนปิติ เราให้ความสำคัญกับการดูแลป้องกันปัญหาปวดไหล่ตั้งแต่เนิ่นๆ

ด้วยประสบการณ์กว่า 10 ปี และดูแลผู้ป่วยมาแล้วกว่า 5,000 ครอบครัว

เราเข้าใจดีว่าการป้องกันดีกว่าการรักษาเสมอ

เรามีการทำกายภาพบำบัดแบบเข้มข้น 2-3 เซสชันต่อวัน โดยนักกายภาพบำบัดแบบ 1 ต่อ 1

ซึ่งจะช่วยจัดท่า ประเมิน และให้การออกกำลังกายที่เหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละราย

รวมถึงการให้คำแนะนำแก่ครอบครัวในการดูแลผู้ป่วยที่บ้าน เพื่อให้การฟื้นฟูเป็นไปอย่างต่อเนื่อง

กภ. กุลฐิณี กลิ่นพูล ผู้ก่อตั้งศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง แสนปิติ จาก ม.มหิดล

ย้ำเสมอว่าความรู้ความเข้าใจ และการปฏิบัติที่ถูกต้อง คือกุญแจสำคัญ

เพื่อลดโอกาสการเกิดอาการปวดไหล่ และช่วยให้ผู้ป่วยมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น

อนาคตของผู้ป่วย Stroke...เริ่มที่ 'ไหล่' ที่ไม่ปวด

อาการปวดไหล่หลัง Stroke ไม่ใช่เรื่องเล็กน้อยที่มองข้ามได้

เพราะความเจ็บปวดเหล่านี้ส่งผลโดยตรงต่อการทำกิจกรรมต่างๆ ในชีวิตประจำวัน

และเป็นอุปสรรคสำคัญต่อกระบวนการฟื้นฟูโดยรวม

การเข้าใจสาเหตุ การป้องกัน และการฟื้นฟูอย่างถูกวิธี จึงเป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่ง

เพื่อให้ผู้ป่วย Stroke สามารถกลับมามีคุณภาพชีวิตที่ดีที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้

ไม่ใช่แค่เดินได้ แต่ต้องใช้ชีวิตได้โดยปราศจากความเจ็บปวด