ปวดไหล่หลัง Stroke: ฝันร้ายที่ 70% ต้องเจอ…แก้ได้หรือไม่?

อาการปวดไหล่หลัง Stroke เป็นปัญหาใหญ่ที่ผู้ป่วยกว่า 70% ต้องเผชิญ แต่ไม่ใช่เรื่องที่ต้องยอมแพ้ ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมองมีทางออก.

ลองจินตนาการถึงการฟื้นตัวหลัง Stroke ที่ยากลำบากอยู่แล้ว

แล้วต้องมาเจอ 'ความปวด' ที่รบกวนการเคลื่อนไหวและการนอนหลับอย่างต่อเนื่อง

นี่คือความจริงที่ผู้ป่วย Stroke มากกว่า 70% ต้องเผชิญ: อาการปวดไหล่ หรือ Post-Stroke Shoulder Pain (PSSP) ซึ่งกลายเป็นอุปสรรคสำคัญในการฟื้นฟู

ตัวเลขนี้ไม่ใช่เรื่องเล็กน้อย เพราะมันส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตอย่างใหญ่หลวง

70% ของผู้รอดชีวิตจาก Stroke…ต้องทนกับความปวด

งานวิจัยของ Adey-Wakeling และคณะ ในปี 2015 ที่ตีพิมพ์ในวารสาร Stroke พบว่าอาการปวดไหล่หลัง Stroke เป็นปัญหาที่พบบ่อยมาก

โดยมีอุบัติการณ์สูงถึง 70% ในผู้ป่วยบางกลุ่ม แม้ว่าตัวเลขเฉลี่ยจะอยู่ระหว่าง 50-70% ก็ตาม

อาการนี้ไม่ได้แค่สร้างความไม่สบายตัว แต่ยังขัดขวางการทำกายภาพบำบัด และทำให้การฟื้นฟูแขนข้างที่อ่อนแรงเป็นไปได้ยากขึ้น

หลายคนอาจคิดว่า 'ปวดไหล่ก็แค่ปวดไหล่' แต่สำหรับผู้ป่วย Stroke แล้ว มันคือกับดักที่ทำให้ชีวิตประจำวันหยุดชะงัก

ทำไมไหล่ถึงปวดหลัง Stroke? 3 สาเหตุหลัก

อาการปวดไหล่หลัง Stroke ไม่ได้เกิดขึ้นลอย ๆ แต่มีสาเหตุทางกายภาพที่ชัดเจน ซึ่งมักจะเกิดจากปัญหาหลายอย่างพร้อมกัน

และนี่คือ 3 ตัวการสำคัญที่เรามักพบเจอ

1. Shoulder Subluxation: ไหล่หลุด…ที่มองไม่เห็น

หลัง Stroke กล้ามเนื้อรอบข้อไหล่ที่เคยช่วยพยุงแขนให้มั่นคงจะอ่อนแรงลง หรือเป็นอัมพาต

เมื่อกล้ามเนื้ออ่อนแรง แรงโน้มถ่วงจะดึงแขนลง ทำให้หัวกระดูกต้นแขน (Humerus) ค่อย ๆ เคลื่อนตัวหลุดออกจากเบ้าไหล่ (Glenoid fossa) ไปเล็กน้อย

ภาวะนี้เรียกว่า Shoulder Subluxation หรือไหล่หลวม/ไหล่หลุดบางส่วน

แม้จะดูเหมือนหลุดไม่มาก แต่กลับสร้างความเจ็บปวดอย่างรุนแรง และยังทำให้โครงสร้างรอบ ๆ ข้อไหล่ถูกยืดและเสียหาย

งานวิจัยของ Lindgren และคณะ (2007) ที่ตีพิมพ์ใน Stroke ชี้ว่า Shoulder Subluxation เป็นปัจจัยสำคัญที่สัมพันธ์กับอาการปวดไหล่หลัง Stroke

2. Spasticity: กล้ามเนื้อเกร็ง แข็ง ปวด

อีกหนึ่งสาเหตุหลักคือ Spasticity หรือภาวะกล้ามเนื้อหดเกร็งมากผิดปกติ

สมองที่เสียหายไปไม่สามารถควบคุมกล้ามเนื้อได้ ทำให้กล้ามเนื้อบางกลุ่ม เช่น กล้ามเนื้อที่งอข้อศอกหรือกล้ามเนื้อที่หมุนแขนเข้าด้านใน เกิดการหดเกร็งค้าง

การเกร็งค้างนี้ทำให้เกิดความตึงเครียดบริเวณข้อไหล่ดึงรั้งและสร้างความเจ็บปวด

ยิ่งไปกว่านั้น การหดเกร็งยังจำกัดการเคลื่อนไหว ทำให้ผู้ป่วยไม่สามารถยกแขนหรือทำกิจกรรมต่าง ๆ ได้ตามปกติ

3. Contracture: ข้อไหล่ติด…เพราะไม่ขยับ

เมื่อแขนข้างที่อ่อนแรงถูกใช้งานน้อยลง หรือแทบไม่ขยับเลยเป็นเวลานาน เนื้อเยื่อรอบข้อไหล่จะเริ่มแข็งตัวและหดสั้นลง

ภาวะนี้เรียกว่า Contracture หรือข้อติด

เหมือนบานพับประตูที่ไม่ได้ใช้มานานแล้วสนิมขึ้น ทำให้เปิดปิดยากและเจ็บปวดเมื่อพยายามขยับ

ข้อไหล่ที่ติดจะทำให้พิสัยการเคลื่อนไหวลดลงอย่างมาก และมักมาพร้อมกับความเจ็บปวดที่รุนแรง โดยเฉพาะเมื่อพยายามเคลื่อนไหวเกินกว่าขีดจำกัด

ป้องกันได้อย่างไร? เมื่อเข้าใจสาเหตุ…ก็มีทางออก

ข่าวดีคือ อาการปวดไหล่หลัง Stroke ส่วนใหญ่สามารถป้องกันและจัดการได้

หัวใจสำคัญคือการเริ่มต้นการดูแลที่ถูกต้องและรวดเร็ว โดยอาศัยความรู้ความเข้าใจจากผู้เชี่ยวชาญ

ที่ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง แสนปิติ เราพบว่าการป้องกันดีกว่าการรักษาเสมอ

การดูแลที่บ้านและโดยผู้ดูแล

ท่าจัดนอนและนั่งที่ถูกต้อง: ไม่ปล่อยให้แขนห้อยตกลงมา เพราะจะเพิ่มแรงดึงที่ข้อไหล่

ควรใช้หมอนหนุนแขนขณะนอน หรือใช้หมอนรองแขนขณะนั่งเก้าอี้ เพื่อพยุงแขนให้อยู่ในท่าที่เหมาะสม

การเคลื่อนย้ายผู้ป่วย: ผู้ดูแลต้องระมัดระวังเป็นพิเศษ ไม่ดึงหรือรั้งแขนข้างที่อ่อนแรง

ควรประคองจากส่วนลำตัวหรือใช้ผ้าพยุงแขนที่เหมาะสม

การประคองและการพยุงแขน: การใช้ Shoulder Sling หรืออุปกรณ์พยุงไหล่ที่ถูกต้อง สามารถช่วยลด Subluxation และป้องกันการยืดของเนื้อเยื่อได้

บทบาทของนักกายภาพบำบัดมืออาชีพ

การประเมินและวินิจฉัย: นักกายภาพบำบัดจะสามารถประเมินระดับของ Subluxation, Spasticity และ Contracture ได้อย่างแม่นยำ

เพื่อวางแผนการรักษาที่ตรงจุด

การออกกำลังกายที่เหมาะสม: การเคลื่อนไหวข้อไหล่ในพิสัยที่ถูกต้อง (Range of Motion Exercises) อย่างสม่ำเสมอ ทั้งแบบ Passive (นักกายภาพทำให้) และ Active (ผู้ป่วยทำเองเมื่อทำได้)

เพื่อป้องกันข้อติดและกระตุ้นการฟื้นตัวของกล้ามเนื้อ

การเสริมสร้างความแข็งแรง: เมื่อผู้ป่วยเริ่มควบคุมกล้ามเนื้อได้ นักกายภาพบำบัดจะออกแบบโปรแกรมเพื่อเสริมสร้างความแข็งแรงของกล้ามเนื้อรอบข้อไหล่

เพื่อเพิ่มความมั่นคงและลดความเสี่ยงของการ Subluxation

การจัดการ Spasticity: เทคนิคต่าง ๆ เช่น การยืดกล้ามเนื้อ การจัดท่าทาง หรือในบางกรณีอาจร่วมกับการใช้ยาหรือ Botox เพื่อลดภาวะเกร็ง

ที่ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมองอย่างแสนปิติ ที่มี กภ. กุลฐิณี กลิ่นพูล ผู้ก่อตั้งจาก ม.มหิดล เป็นผู้ดูแล

เรามีประสบการณ์ดูแลผู้ป่วยกว่า 5,000 ครอบครัว มานานกว่า 10 ปี

เราเข้าใจถึงความสำคัญของการทำกายภาพบำบัดเข้มข้น 2-3 เซสชันต่อวัน และการดูแลแบบ 1:1 กับนักกายภาพบำบัด พร้อมผู้ช่วย

เพื่อให้มั่นใจว่าผู้ป่วยได้รับการดูแลอย่างใกล้ชิดและเหมาะสมที่สุด ซึ่งมีค่าใช้จ่ายเริ่มต้นประมาณ 30,000 บาทต่อเดือน เพื่อการฟื้นฟูที่มีคุณภาพ

Insight: ความปวดไม่ใช่ชะตากรรม…แต่เป็นสัญญาณ

อาการปวดไหล่หลัง Stroke อาจดูเหมือนเป็นเรื่องปกติที่ต้องเจอ

แต่จริง ๆ แล้ว มันคือสัญญาณสำคัญที่บอกว่ามีบางอย่างผิดปกติ และต้องการการแก้ไขอย่างเร่งด่วน

การมองข้ามความปวดนี้ ไม่ใช่แค่ทำให้คุณภาพชีวิตแย่ลง แต่ยังปิดกั้นโอกาสในการฟื้นฟูแขนและมือที่อ่อนแรง

การลงทุนในการฟื้นฟูตั้งแต่เนิ่น ๆ ด้วยความรู้และผู้เชี่ยวชาญจากศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง

คือกุญแจสำคัญที่จะช่วยให้ผู้ป่วย Stroke กลับมามีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นได้ ไม่ต้องทนทรมานกับความปวดที่ไม่จำเป็นอีกต่อไป

เพราะการฟื้นตัวที่สมบูรณ์ ไม่ควรถูกจำกัดด้วยความเจ็บปวด