ปวดแสบร้อนหลัง Stroke: เมื่อสมองเข้าใจผิด คิดว่าร่างกายกำลังถูกโจมตี

รู้หรือไม่? หลังหลอดเลือดสมองถูกทำลาย ผู้ป่วยจำนวนมากต้องเผชิญกับอาการปวดแสบร้อนอย่างรุนแรง ที่ไม่เกี่ยวข้องกับบาดแผลภายนอกเลย มารู้จัก Central Post-Stroke Pain (CPSP) และแนวทางการจัดการจากผู้เชี่ยวชาญในศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง

ทุกๆ 4 นาที มีคนไทย 1 คนต้องเผชิญกับโรคหลอดเลือดสมอง หรือ Stroke

ตัวเลขนี้สูงมาก และที่น่าตกใจกว่าคือ กว่า 1 ใน 3 ของผู้ป่วยเหล่านี้ ต้องทนทรมานกับอาการปวดชนิดหนึ่ง

อาการปวดที่ไม่ได้มาจากบาดแผลภายนอก ไม่ได้มาจากกล้ามเนื้อ หรือกระดูก แต่มาจาก 'สมอง' ที่ถูกทำลาย

นี่คือ Central Post-Stroke Pain (CPSP) หรืออาการปวดแสบร้อนหลัง Stroke ที่หลายคนยังไม่รู้จัก

เมื่อสมองเข้าใจผิด: ต้นตอของความปวด

Central Post-Stroke Pain (CPSP) คือภาวะปวดเรื้อรังที่เกิดขึ้นในบริเวณร่างกายที่ได้รับผลกระทบจาก Stroke

จุดเด่นคืออาการปวดที่เกิดขึ้นเอง โดยไม่มีสิ่งกระตุ้น หรือมีสิ่งกระตุ้นเพียงเล็กน้อย แต่กลับปวดรุนแรงกว่าปกติ

งานวิจัยของ O'Donnell et al. (2013) ที่ตีพิมพ์ในวารสาร Stroke ระบุว่า ประมาณ 8-14% ของผู้ป่วย Stroke จะมีภาวะนี้

และยังพบว่า ภาวะนี้มักเกิดขึ้นในผู้ป่วยที่สมองส่วน Thalamus ซึ่งเป็นศูนย์รวมการรับความรู้สึก ได้รับความเสียหาย

พูดง่ายๆ คือ 'วงจรประมวลผลความเจ็บปวด' ในสมองทำงานผิดปกติไป

ความรู้สึกแบบไหน ที่เรียกว่า CPSP?

อาการปวดแบบ CPSP ไม่ใช่ปวดธรรมดาที่เราคุ้นเคย

ผู้ป่วยมักอธิบายว่า เป็นความรู้สึกปวดแสบ ปวดร้อน ปวดเหมือนถูกบีบ หรือปวดเหมือนไฟฟ้าช็อต

บางคนแค่สัมผัสเบาๆ เช่น เสื้อผ้าเสียดสี ก็รู้สึกเจ็บปวดอย่างรุนแรง (Allodynia)

หรือแม้กระทั่งการรับรู้ความเย็นหรือความร้อนผิดปกติไป (Dysesthesia)

Klit et al. (2009) จาก The Lancet Neurology ได้ศึกษาและอธิบายกลไกทางระบบประสาทของภาวะนี้

อาการปวดแบบ Neuropathic Pain นี้แตกต่างจากการปวดกล้ามเนื้อทั่วไป เพราะต้นตออยู่ที่ระบบประสาทส่วนกลางที่เสียหาย ไม่ใช่เนื้อเยื่อปลายทาง

ทำไมถึงจัดการยาก?

ความท้าทายของการรักษา CPSP คือ การที่ต้นตอของอาการไม่ได้อยู่บนร่างกายที่มองเห็น

ยาแก้ปวดทั่วไป เช่น Paracetamol หรือ NSAIDs มักไม่ได้ผลดีนัก

เนื่องจากกลไกการปวดแตกต่างกันโดยสิ้นเชิง

ผู้ป่วยจำนวนมากรู้สึกท้อแท้ เพราะไม่สามารถอธิบายความปวดให้คนรอบข้างเข้าใจได้

นำไปสู่ภาวะซึมเศร้า วิตกกังวล และส่งผลกระทบอย่างมากต่อคุณภาพชีวิต และการฟื้นฟูโดยรวม

แนวทางจัดการ: เมื่อความเจ็บปวดไม่ใช่เรื่องเล็ก

การรักษา CPSP ต้องอาศัยแนวทางแบบองค์รวม และความเข้าใจจากทีมผู้เชี่ยวชาญ

การใช้ยา: แพทย์อาจพิจารณายาบางชนิดที่ออกฤทธิ์ต่อระบบประสาทโดยเฉพาะ

เช่น ยากันชักบางตัว หรือยาต้านซึมเศร้าบางชนิด ที่มีกลไกช่วยปรับสมดุลสารสื่อประสาทที่เกี่ยวข้องกับความปวด

กายภาพบำบัด: แม้จะปวดจากสมอง แต่การฟื้นฟูร่างกายยังคงสำคัญ

นักกายภาพบำบัดจะช่วยลดภาวะกล้ามเนื้อเกร็ง เพิ่มการเคลื่อนไหว และให้เทคนิคการจัดการความปวดที่ไม่ใช้ยา

ที่ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง แสนปิติ เราให้ความสำคัญกับการประเมินและวางแผนการรักษาส่วนบุคคล

โดย กภ. กุลฐิณี กลิ่นพูล (กภ.9032) ผู้ก่อตั้งศูนย์และผู้เชี่ยวชาญจาก ม.มหิดล ได้เน้นย้ำถึงการทำความเข้าใจความรู้สึกของผู้ป่วย

การบำบัดทางจิตใจ (CBT): ช่วยให้ผู้ป่วยปรับมุมมองต่อความปวด และพัฒนาทักษะการรับมือ

เทคโนโลยีเสริม: การใช้ TENS (Transcutaneous Electrical Nerve Stimulation) หรือเทคนิคผ่อนคลายต่างๆ ก็อาจช่วยลดความปวดได้

การฟื้นฟูผู้ป่วย Stroke นั้นซับซ้อนกว่าที่คิดมาก โดยเฉพาะกับภาวะที่มองไม่เห็นอย่าง CPSP

ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมองที่ครบวงจรอย่างแสนปิติ ที่มีประสบการณ์ดูแลผู้ป่วยกว่า 5,000 ครอบครัว มากว่า 10 ปี และมี 9 สาขาในกรุงเทพฯ

จึงมีความสำคัญอย่างยิ่งในการช่วยให้ผู้ป่วยได้รับการดูแลอย่างครอบคลุม ทั้งการทำกายภาพบำบัดแบบเข้มข้น 2-3 เซสชัน/วัน แบบ 1:1 กับนักกายภาพบำบัด รวมถึงการจัดการภาวะแทรกซ้อนที่มองไม่เห็นเหล่านี้

เพราะการฟื้นฟูที่ดี ไม่ได้หมายถึงแค่การขยับร่างกายได้ แต่คือการกลับมาใช้ชีวิตได้อย่างมีคุณภาพมากที่สุด