ปวดแสบปวดร้อน หลัง Stroke: เมื่อความเจ็บปวด เกิดจากสมอง?

รู้หรือไม่? อาการปวดแปลกๆ หลังหลอดเลือดสมองตีบ อาจไม่ได้เกิดจากแผล แต่มาจากความเสียหายในสมองเอง พบกับ Central Post-Stroke Pain และแนวทางการฟื้นฟูที่ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง.

ทุก 30 วินาที มีผู้ป่วยหลอดเลือดสมอง (Stroke) ทั่วโลก 1 คน จะเผชิญกับอาการปวดเรื้อรังที่แปลกประหลาด

มันคือความเจ็บปวดที่ไม่มีแผล ไม่มีการบาดเจ็บภายนอก แต่รู้สึกเหมือนโดนไฟช็อต แสบร้อน บีบแน่น หรือเย็นยะเยือก

อาการนี้มีชื่อเรียกว่า Central Post-Stroke Pain (CPSP) หรืออาการปวดจากความผิดปกติของระบบประสาทส่วนกลางหลังโรคหลอดเลือดสมอง

มันต่างจากความปวดทั่วไป และส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยอย่างมหาศาล

เมื่อสมอง 'แปรผลผิด' ความเจ็บปวดจึงเกิดขึ้น

อาการ CPSP ไม่ได้เกิดจากกล้ามเนื้อ หรือข้อต่อ แต่เกิดจากความเสียหายของสมองเอง

เมื่อหลอดเลือดสมองเกิดการตีบตันหรือแตก ส่วนของสมองที่ควบคุมการรับความรู้สึกอาจได้รับผลกระทบ

งานวิจัยของ Klit et al. (2009) ที่ตีพิมพ์ในวารสาร The Lancet Neurology ชี้ให้เห็นว่า CPSP มักเกิดขึ้นเมื่อบริเวณ Thalamus ซึ่งเป็นส่วนสำคัญในการส่งผ่านข้อมูลความรู้สึกไปยังเปลือกสมอง ได้รับความเสียหาย

Klit et al. (2009) พบว่าผู้ป่วย Stroke ที่มีพยาธิสภาพใน Thalamus มีความเสี่ยงต่อการเกิด CPSP สูงกว่ากลุ่มอื่น

สมองจึงตีความสัญญาณความรู้สึกผิดเพี้ยนไป แปลงการรับสัมผัสปกติ ให้กลายเป็นความเจ็บปวดที่ทรมาน

ผู้ป่วยบางคนอาจรู้สึกเหมือนถูกไฟไหม้ ถูกบีบอัด หรือแม้แต่รู้สึกชาไปทั้งตัว แต่กลับมีอาการปวดลึกๆ อยู่ข้างใน

CPSP: ปัญหาที่ถูกมองข้าม แต่ส่งผลร้ายแรง

แม้จะเป็นอาการปวดเรื้อรัง แต่ CPSP มักถูกวินิจฉัยล่าช้าหรือไม่ได้รับการรักษาที่เหมาะสม

O'Donnell et al. (2013) ได้กล่าวไว้ในวารสาร Stroke ว่า CPSP พบได้ประมาณ 8-14% ของผู้ป่วย Stroke ทั้งหมด

ตัวเลขนี้อาจดูไม่มาก แต่คิดเป็นจำนวนผู้ป่วยหลักล้านคนทั่วโลกที่ต้องทนทุกข์ทรมาน

O'Donnell et al. (2013) เน้นย้ำว่า CPSP ส่งผลกระทบอย่างมีนัยสำคัญต่ออารมณ์ การนอนหลับ และการฟื้นฟูของผู้ป่วย Stroke

ความเจ็บปวดที่เกิดจากความผิดปกติของระบบประสาทนี้ ทำให้ผู้ป่วยมีปัญหาในการทำกิจกรรมต่างๆ ในชีวิตประจำวัน

บางครั้งมันรุนแรงจนส่งผลให้เกิดภาวะซึมเศร้า วิตกกังวล และกระทบต่อการฟื้นตัวทางกายภาพโดยรวม

แนวทางการรับมือกับ 'ปวดหลัง Stroke' ที่ซับซ้อน

การรักษา CPSP จึงต้องใช้แนวทางที่แตกต่างจากการปวดทั่วไป

ไม่ใช่แค่การกินยาแก้ปวดธรรมดา แต่ต้องเป็นการรักษาที่มุ่งเป้าไปที่การปรับสมดุลของระบบประสาทที่ผิดปกติไป

แนวทางการรักษาที่แนะนำมักจะประกอบด้วยการใช้ยาบางชนิดที่ออกฤทธิ์ต่อระบบประสาท เช่น ยากันชักหรือยาต้านซึมเศร้าบางตัวที่สามารถลดอาการปวดประเภทนี้ได้

ควบคู่ไปกับการทำกายภาพบำบัดที่เน้นการปรับการรับรู้ความรู้สึก (Sensory Retraining) เพื่อให้สมองกลับมาแปลผลสัญญาณได้ถูกต้อง

การใช้เทคนิคกระตุ้นไฟฟ้าหรือคลื่นแม่เหล็กผ่านกะโหลกศีรษะ (rTMS หรือ tDCS) ก็เป็นอีกแนวทางที่กำลังมีการศึกษาและนำมาใช้เพื่อปรับการทำงานของสมองส่วนที่เกี่ยวข้องกับการรับรู้ความเจ็บปวด

ที่ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง แสนปิติ เราเข้าใจความซับซ้อนของอาการปวดหลัง Stroke เป็นอย่างดี

ทีมผู้เชี่ยวชาญ ไม่ว่าจะเป็นนักกายภาพบำบัด นักกิจกรรมบำบัด และแพทย์ จะร่วมกันประเมินและวางแผนการฟื้นฟูแบบองค์รวม

เรามีประสบการณ์ดูแลผู้ป่วยกว่า 5,000 ครอบครัวตลอด 10 ปีที่ผ่านมา ด้วย 9 สาขาในกรุงเทพฯ

รวมถึง กภ. กุลฐิณี กลิ่นพูล ผู้ก่อตั้งจาก ม.มหิดล ผู้ซึ่งมีความเชี่ยวชาญในการออกแบบโปรแกรมฟื้นฟูที่เข้มข้น

เราให้ความสำคัญกับการทำกายภาพบำบัดแบบ 1:1 กับนักกายภาพบำบัด (PT 1:1) และผู้ช่วย

โดยผู้ป่วยจะได้รับการฟื้นฟูเข้มข้นถึง 2-3 เซสชันต่อวัน เพื่อให้ร่างกายและสมองได้เรียนรู้และฟื้นตัวได้อย่างเต็มที่

การจัดการกับ Central Post-Stroke Pain ถือเป็นส่วนสำคัญของการฟื้นฟูที่ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง

เพราะการลดความเจ็บปวดที่ซับซ้อนนี้ จะช่วยให้ผู้ป่วยมีกำลังใจ และสามารถมุ่งเน้นไปที่การฟื้นฟูความสามารถทางกายภาพอื่นๆ ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ความเข้าใจคือก้าวแรกของการฟื้นฟู

อาการปวดหลัง Stroke ที่ไม่มีแผลภายนอก ไม่ได้เป็นเพียงความรู้สึกทางกาย

แต่มันคือการส่งสัญญาณของสมองที่กำลังทำงานผิดเพี้ยนไป

การทำความเข้าใจสาเหตุ การวินิจฉัยที่ถูกต้อง และการฟื้นฟูที่ตรงจุด

จะช่วยให้ผู้ป่วยสามารถกลับมาใช้ชีวิตได้อย่างมีคุณภาพ ลดความทุกข์ทรมานจากความเจ็บปวดที่มองไม่เห็นนี้