ความทรงจำที่หายไป: Vascular Dementia หลัง Stroke คืออะไร?

Stroke ไม่ได้แค่ทำให้ร่างกายอ่อนแรง แต่อาจนำไปสู่ภาวะความจำเสื่อม Stroke หรือ Vascular Dementia ได้ การฟื้นฟูหลัง Stroke ที่ ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง สำคัญอย่างไร?

ทุก 5 วินาที ทั่วโลกมีคนเป็นโรคหลอดเลือดสมอง หรือ Stroke 1 คน

ตัวเลขนี้ฟังดูน่ากลัว แต่ที่น่ากลัวกว่านั้นคือ ผลกระทบของ Stroke ที่ไม่ได้จำกัดอยู่แค่การอ่อนแรงของร่างกายเท่านั้น

ความจำเสื่อมหลัง Stroke หรือที่เรียกว่า Vascular Dementia กำลังเป็นภัยเงียบที่หลายคนมองข้าม

Vascular Dementia ไม่ใช่แค่ขี้หลงขี้ลืมธรรมดา

คนส่วนใหญ่มักจะนึกถึง Alzheimer เมื่อพูดถึงภาวะสมองเสื่อม แต่ Vascular Dementia มีความแตกต่าง

งานวิจัยโดย Pendlebury & Rothwell ในวารสาร The Lancet Neurology ปี 2009 พบว่า ประมาณ 1 ใน 3 ของผู้ที่รอดชีวิตจาก Stroke จะมีภาวะความบกพร่องทางปัญญา (Cognitive Impairment) ภายในปีแรก

ซึ่งเป็นสาเหตุที่พบบ่อยเป็นอันดับสองรองจาก Alzheimer เลยทีเดียว

เกิดจากอะไร? ทำไม Stroke ถึงทำให้สมองเสื่อม?

สมองของเราต้องการเลือดไปเลี้ยงอย่างต่อเนื่องเพื่อนำออกซิเจนและสารอาหาร

เมื่อเกิด Stroke ไม่ว่าจะเป็นจากหลอดเลือดสมองแตก ตีบ หรืออุดตัน เลือดจะไปเลี้ยงสมองส่วนนั้นไม่ได้ ทำให้เซลล์สมองตาย

ความเสียหายนี้ไม่ได้ส่งผลแค่เรื่องการเคลื่อนไหว แต่ยังกระทบต่อความสามารถในการคิด การตัดสินใจ ความจำ และการแก้ปัญหา

ต่างจาก Alzheimer ที่มีการสะสมของโปรตีนผิดปกติในสมอง Vascular Dementia เกิดจากความเสียหายของหลอดเลือดโดยตรง

อาการเป็นอย่างไร? สังเกตได้อย่างไร?

อาการของ Vascular Dementia มักจะเกิดขึ้นอย่างกะทันหัน หรือแย่ลงเป็นขั้นบันได หลังจากเกิด Stroke หรือ Mini-Stroke (TIA)

Sachdev และคณะ ได้เน้นย้ำในวารสาร Stroke ปี 2014 ว่า การเปลี่ยนแปลงทาง认知 (cognitive changes) อาจปรากฏชัดเจน หรือค่อยๆ แย่ลงเรื่อยๆ

สิ่งที่พบได้บ่อยคือ ปัญหาในการวางแผน การจัดลำดับความคิด การตัดสินใจ ช้าลงในการประมวลผลข้อมูล และปัญหาเรื่องความจำระยะสั้น

นอกจากนี้ยังอาจมีปัญหาในการหาคำพูดที่เหมาะสม หรือการจัดการอารมณ์อีกด้วย

โดยเฉลี่ยแล้ว ผู้ป่วย Stroke มีความเสี่ยงที่จะเป็นภาวะสมองเสื่อมเพิ่มขึ้นถึง 3 เท่า หากเทียบกับคนทั่วไป (Pendlebury & Rothwell, 2009)

ความท้าทายในการจัดการ Vascular Dementia

การวินิจฉัย Vascular Dementia อาจซับซ้อน เพราะอาการอาจทับซ้อนกับภาวะสมองเสื่อมชนิดอื่น

สิ่งสำคัญคือ การควบคุมปัจจัยเสี่ยงของ Stroke เช่น ความดันโลหิตสูง เบาหวาน ไขมันในเลือดสูง และการหยุดสูบบุหรี่

AHA/ASA (American Heart Association/American Stroke Association) เน้นย้ำความสำคัญของการจัดการปัจจัยเสี่ยงเหล่านี้เพื่อป้องกัน Stroke ซ้ำ และลดความเสี่ยงของสมองเสื่อม

การฟื้นฟูหลัง Stroke คือหัวใจสำคัญ

การฟื้นฟูหลัง Stroke ไม่ได้มีแค่การทำกายภาพบำบัดเพื่อเดินได้เท่านั้น

แต่ยังรวมถึงการบำบัดเพื่อฟื้นฟูความสามารถทางปัญญา หรือ Cognitive Rehabilitation ด้วย

ที่ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง เช่น แสนปิติ (Sanpiti) เราเข้าใจความซับซ้อนนี้ดี

ด้วยประสบการณ์กว่า 10 ปี และดูแลผู้ป่วยมาแล้วกว่า 5,000 ครอบครัว เรามีทีมงานที่เชี่ยวชาญในการประเมินและออกแบบโปรแกรมฟื้นฟูที่ครอบคลุม

กภ. กุลฐิณี กลิ่นพูล (กภ.9032) ผู้ก่อตั้งศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง แสนปิติ จาก ม.มหิดล ได้ให้ความสำคัญกับการฟื้นฟูแบบองค์รวม

สำหรับผู้ป่วยที่มีปัญหาความจำเสื่อมหลัง Stroke การบำบัดฟื้นฟูความจำและทักษะการคิด (Cognitive Therapy) เป็นสิ่งจำเป็น

ที่นี่ เรามีโปรแกรมกายภาพบำบัดเข้มข้นถึง 2-3 เซสชันต่อวัน โดยมีนักกายภาพบำบัดดูแลแบบ 1:1 พร้อมผู้ช่วย เพื่อให้ผู้ป่วยได้รับการดูแลอย่างใกล้ชิดและต่อเนื่อง

การกระตุ้นสมองอย่างสม่ำเสมอผ่านกิจกรรมที่หลากหลาย จะช่วยชะลอการเสื่อมถอยของสมอง และฟื้นฟูความสามารถที่เสียไปได้ในระดับหนึ่ง

แม้ราคาเริ่มต้นจะอยู่ที่ 30,000 บาทต่อเดือน แต่คุณภาพการดูแลและผลลัพธ์ที่ได้ คุ้มค่ากับการลงทุนเพื่อคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น

Insight: อย่าเพิกเฉยต่อสัญญาณเตือน

Stroke ไม่ใช่แค่เรื่องของร่างกายที่อ่อนแรง แต่เป็นเรื่องของสมองที่ทำงานซับซ้อน

การเปลี่ยนแปลงเล็กๆ น้อยๆ ในความจำ ความคิด หรือพฤติกรรมหลัง Stroke อาจเป็นสัญญาณเริ่มต้นของ Vascular Dementia

การรับรู้และการเข้าถึงการฟื้นฟูที่เหมาะสมตั้งแต่เนิ่นๆ โดย ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง ที่เชี่ยวชาญ จึงเป็นสิ่งสำคัญมาก

เพราะการลงทุนในวันนี้ คือการสร้างคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นในวันข้างหน้าสำหรับผู้ป่วยและครอบครัว