ความจำเสื่อมหลัง Stroke: เมื่อสมอง 'ลืม' เพราะเส้นเลือดตีบ

Stroke ไม่ได้น่ากลัวแค่เป็นอัมพฤกษ์ แต่ยังทำให้ความจำเสื่อมได้อีกด้วย มาทำความรู้จัก Vascular Dementia และความสำคัญของศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมองกัน

ทุกๆ 4 นาที มีคนไทย 1 คนต้องเผชิญกับภาวะหลอดเลือดสมอง หรือ Stroke

แต่ที่น่าตกใจกว่านั้นคือ กว่า 1 ใน 3 ของผู้ป่วยที่รอดชีวิตจาก Stroke จะต้องเจอกับภาวะ 'ความจำเสื่อม' ตามมา

Stroke ไม่ใช่แค่อัมพฤกษ์ แต่อาจนำมาซึ่งการ 'ลืม'

เรามักจะคุ้นเคยกับภาพผู้ป่วย Stroke ที่มีอาการแขนขาอ่อนแรง พูดลำบาก

แต่ในความเป็นจริง ผลกระทบของมันกว้างขวางกว่านั้นมาก หนึ่งในนั้นคือ 'Post-Stroke Cognitive Impairment' หรือ PS-CI

นี่คือภาวะที่สมองทำงานบกพร่องในด้านความคิด ความจำ การตัดสินใจ หรือการใช้ภาษา หลังเกิด Stroke

งานวิจัยโดย Pendlebury และ Rothwell ใน The Lancet Neurology ปี 2009 พบว่า ประมาณ 32% ของผู้ป่วย Stroke มีภาวะสมองเสื่อมเกิดขึ้นใหม่ภายใน 1 ปี

ตัวเลขนี้สูงกว่ากลุ่มคนปกติหลายเท่าตัว

Vascular Dementia: ต้นเหตุแห่งการหลงลืมจากเส้นเลือด

ภาวะสมองเสื่อมที่เกิดจาก Stroke โดยตรงนี้ เราเรียกว่า Vascular Dementia (VaD)

ต่างจากโรคอัลไซเมอร์ที่เป็นการเสื่อมของเซลล์สมองโดยตรง Vascular Dementia เกิดจากการขาดเลือดไปเลี้ยงสมอง หรือเกิดความเสียหายของหลอดเลือดสมอง

ไม่ว่าจะเป็นหลอดเลือดตีบ ตัน หรือแตก ทำให้สมองไม่ได้รับออกซิเจนและสารอาหารที่เพียงพอ

อาการอาจปรากฏขึ้นทันทีหลัง Stroke หรือค่อยๆ แย่ลงเรื่อยๆ

American Heart Association/American Stroke Association (AHA/ASA) ชี้ว่า VaD เป็นสาเหตุอันดับสองของภาวะสมองเสื่อมรองจาก Alzheimer's Disease

VaD vs. Alzheimer: ความต่างที่ต้องรู้

แม้จะมีอาการคล้ายกัน แต่ VaD และ Alzheimer มีความแตกต่างกันในหลายด้าน

Alzheimer มักจะเริ่มจากความจำระยะสั้นเสื่อมลงอย่างช้าๆ และต่อเนื่อง

ส่วน VaD อาการมักจะเกิดขึ้นแบบเป็นขั้นๆ (stepwise decline) คือ มีการแย่ลงอย่างชัดเจนหลัง Stroke แต่ก็อาจมีช่วงที่คงที่ หรืออาจจะดีขึ้นเล็กน้อยในช่วงแรกของการฟื้นตัว

นอกจากความจำแล้ว ผู้ป่วย VaD มักจะมีปัญหาเรื่องการวางแผน การตัดสินใจ และการแก้ไขปัญหา (Executive Function) ที่เด่นชัด

รวมถึงปัญหาด้านความเร็วในการประมวลผลข้อมูล

งานวิจัยของ Sachdev et al. ในวารสาร Stroke ปี 2014 ได้เน้นย้ำถึงความสำคัญของการแยกแยะชนิดของสมองเสื่อม เพื่อการวางแผนการรักษาที่เหมาะสม

ฟื้นฟูความจำ: โอกาสที่ยังมีอยู่

ข่าวดีคือ การฟื้นฟูความจำและทักษะการคิดของผู้ป่วย Stroke นั้นเป็นไปได้

หัวใจสำคัญคือ 'การฟื้นฟูสมอง' (Cognitive Rehabilitation) ซึ่งเป็นการฝึกสมองเพื่อกระตุ้นและปรับปรุงการทำงานของระบบประสาท

การฝึกนี้จะต้องทำอย่างสม่ำเสมอและเข้มข้น เพื่อสร้างการเชื่อมโยงใหม่ๆ ในสมอง (Neuroplasticity)

ที่ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง แสนปิติ เราเชื่อมั่นในหลักการฟื้นฟูแบบองค์รวม

เรามีทีมผู้เชี่ยวชาญด้านกายภาพบำบัด นักกิจกรรมบำบัด และนักแก้ไขการพูด ที่คอยออกแบบโปรแกรมเฉพาะบุคคล

รวมถึงการดูแลโดยนักกายภาพบำบัด 1:1 พร้อมผู้ช่วย ตลอด 2-3 เซสชันต่อวัน ซึ่งเป็นความเข้มข้นที่จำเป็นต่อการฟื้นตัว

กภ. กุลฐิณี กลิ่นพูล (ใบอนุญาต กภ.9032) ผู้ก่อตั้งศูนย์แสนปิติ จาก ม.มหิดล เน้นย้ำว่า การเริ่มต้นฟื้นฟูโดยเร็วที่สุด และต่อเนื่องคือปัจจัยสำคัญ

ตลอด 10 ปีที่ผ่านมา ศูนย์แสนปิติได้ดูแลผู้ป่วย Stroke กว่า 5,000 ครอบครัวใน 9 สาขาในกรุงเทพฯ

เราพบว่า ผู้ป่วยที่ได้รับการฟื้นฟูอย่างถูกวิธีและเข้มข้น มีโอกาสที่จะกลับมาใช้ชีวิตประจำวันได้ดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ

ไม่ว่าจะเป็นการฟื้นฟูการเคลื่อนไหว การพูด หรือแม้แต่ความจำ

สรุป: เส้นทางสู่การฟื้นคืนความจำ

Vascular Dementia ไม่ได้เป็นเพียงชะตากรรมของผู้ป่วย Stroke

แต่เป็นภาวะที่สามารถจัดการและฟื้นฟูได้ หากได้รับการดูแลอย่างเหมาะสมและต่อเนื่อง

การลงทุนกับการฟื้นฟูสมองวันนี้ คือการลงทุนเพื่อคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นของผู้ป่วยและครอบครัวในระยะยาว

และนั่นคือสิ่งที่ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง แสนปิติ มุ่งมั่นมาโดยตลอด