กลืนติดคอหลัง Stroke: ภัยร้ายที่คร่าชีวิตคนไข้ได้

กลืนลำบากหลัง Stroke ไม่ใช่แค่กินไม่ได้ แต่ยังเสี่ยง 'สำลัก' และ 'ปอดอักเสบ' ถึงชีวิต การฝึกกลืนที่ ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง คือทางรอด

ทุกๆ 1 ใน 2 คน

ที่เผชิญภาวะโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) ต้องเจอเข้ากับปัญหาใหญ่: กลืนลำบาก หรือที่เรียกว่า Dysphagia

ตัวเลขนี้ไม่ใช่เรื่องเล็ก เพราะมันทำให้ชีวิตเปลี่ยนไป และที่เลวร้ายกว่านั้นคือ มันสามารถพรากชีวิตคนรักไปได้

จากกลืนลำบาก สู่ปอดอักเสบ: ภัยร้ายที่มองไม่เห็น

เมื่อการกลืนมีปัญหา อาหารหรือน้ำอาจไม่ลงสู่กระเพาะอาหารอย่างที่ควรจะเป็น

แทนที่จะลงถูกทาง มันกลับ 'สำลัก' เข้าไปในหลอดลม หรือที่เรียกว่า 'Aspiration'

การสำลักแค่ครั้งเดียวอาจไม่เป็นอะไร แต่หากเกิดขึ้นบ่อยๆ สิ่งแปลกปลอมเหล่านี้จะสะสมอยู่ในปอด

และนำไปสู่การติดเชื้ออย่างรุนแรง ที่เรียกว่า 'Aspiration Pneumonia' หรือปอดอักเสบจากการสำลัก

จากรายงานของ Martino et al. ในปี 2005 ที่ตีพิมพ์ในวารสาร Stroke พบว่า Aspiration Pneumonia เป็นสาเหตุการเสียชีวิตที่พบบ่อยในผู้ป่วย Stroke ที่มีภาวะกลืนลำบาก

ไม่เพียงแต่เพิ่มความเสี่ยงเสียชีวิต แต่ยังยืดระยะเวลาการรักษาในโรงพยาบาล และลดคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยลงอย่างมาก

ทำไมคนไข้ Stroke ถึงกลืนลำบาก?

สมองส่วนที่เสียหายจาก Stroke อาจเป็นส่วนที่ควบคุมกล้ามเนื้อและเส้นประสาทที่เกี่ยวข้องกับการกลืน

ทำให้กลไกการกลืนทั้งหมดหยุดชะงัก หรือทำงานผิดปกติไป

บางคนอาจไม่รู้สึกตัวว่ากำลังสำลัก หรือเรียกว่า 'Silent Aspiration' ซึ่งเป็นอันตรายอย่างยิ่ง เพราะไม่มีสัญญาณเตือนใดๆ

แล้วจะรู้ได้อย่างไรว่ามีภาวะกลืนลำบาก?

สัญญาณที่สังเกตได้ง่ายๆ คือไอหรือสำลักบ่อยๆ ขณะกินอาหารหรือดื่มน้ำ

เสียงเปลี่ยนไปหลังกลืน เหมือนมีอะไรติดคอ หรือน้ำหนักลดลงโดยไม่ทราบสาเหตุ

บางคนอาจมีไข้ขึ้นบ่อยๆ ซึ่งเป็นสัญญาณของปอดอักเสบที่อาจเกิดจากการสำลักสะสม

ฝึกกลืน: ทางรอดที่ไม่ควรมองข้าม

การฝึกกลืนอย่างจริงจังและถูกวิธีเป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่ง

ที่ ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง เราให้ความสำคัญกับการประเมินและการฝึกกลืนโดยนักกิจกรรมบำบัด หรือนักพฤติกรรมบำบัดผู้เชี่ยวชาญ

Bath et al. ใน Cochrane Review ปี 2018 ชี้ให้เห็นถึงความสำคัญของการทำกายภาพบำบัดเพื่อการฟื้นฟูการกลืนในผู้ป่วย Stroke

การฝึกจะช่วยฟื้นฟูความแข็งแรงและการประสานงานของกล้ามเนื้อที่เกี่ยวข้องกับการกลืน

รวมถึงการปรับท่าทาง และเทคนิคการกลืนที่ปลอดภัย

การฟื้นฟูการกลืนที่รวดเร็วและเข้มข้น สามารถลดอัตราการเกิด Aspiration Pneumonia ได้อย่างมีนัยสำคัญ

ที่ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง แสนปิติ (Sanpiti) เรามีทีมงานผู้เชี่ยวชาญ คอยดูแลผู้ป่วยอย่างใกล้ชิด

กภ. กุลฐิณี กลิ่นพูล (ใบอนุญาต กภ.9032) จาก ม.มหิดล ผู้ก่อตั้งศูนย์ฯ เน้นย้ำถึงแนวทางการฟื้นฟูที่ครอบคลุม

เราดูแลผู้ป่วยกว่า 5,000 ครอบครัว มากว่า 10 ปี ด้วย 9 สาขาในกรุงเทพฯ

โปรแกรมกายภาพบำบัดเข้มข้น 2-3 เซสชันต่อวัน โดยมีนักกายภาพบำบัดดูแลแบบ 1:1 พร้อมผู้ช่วย

ซึ่งรวมถึงการฝึกกลืนที่จำเป็น เพื่อให้ผู้ป่วยสามารถกลับมาทานอาหารและของเหลวได้ใกล้เคียงปกติมากที่สุด

ทางเลือกในการดูแล: ท่อให้อาหาร VS การฝึกกลืน

หากการกลืนเป็นอันตรายมาก แพทย์อาจพิจารณาใส่ท่อให้อาหารชั่วคราว เพื่อลดความเสี่ยงการสำลัก

แต่เป้าหมายสูงสุดคือการฝึกกลืน เพื่อให้ผู้ป่วยสามารถกลับมากินอาหารทางปากได้อีกครั้ง

การมีท่อให้อาหารเป็นเพียงการแก้ปัญหาปลายเหตุ หากไม่ได้รับการฝึกกลืนอย่างต่อเนื่อง ปัญหาดังกล่าวก็จะไม่หายไป

สรุป: ป้องกันดีกว่าแก้ไข

ภาวะกลืนลำบากหลัง Stroke ไม่ได้เป็นแค่ความไม่สะดวกสบาย

แต่มันคือภัยเงียบที่คุกคามชีวิต และลดทอนคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยลงอย่างมหาศาล

การมองเห็นความสำคัญของการฝึกกลืน และการเข้ารับการฟื้นฟูอย่างทันท่วงทีที่ ศูนย์ฟื้นฟูหลอดเลือดสมอง จึงเป็นกุญแจสำคัญ

เพื่อหลีกเลี่ยง Aspiration Pneumonia และเพิ่มโอกาสที่ผู้ป่วยจะได้กลับมาใช้ชีวิตได้อย่างปรกติสุขอีกครั้ง